(САМО)УНИШТУВАЧКО-МАЗОХИСТИЧКА ЖИЧКА

Мојот лаички „медицински“ речник може некому да му предизвика лоши асоцијации, иако „болеста“ на организмот наречен македонска култура не е нималку наивна и лесна. Во тој организам се таложеле децениски „отрови“ од најлош вид: неукост, нестручност, партизација, клиентелизам, криминал … и тие отрови непречено се ширеле низ чувствителните органи до степенот на прашањето –  има ли шанси за преживување на „пациентот“, и со кои мерки? Тоа, денес, се вистинските прашања за македонската култура, прашања од коишто во многу нешта зависи нејзиниот натамошен развој, па и резултати. Оние резултати коишто нема да ги нарекуваме инциденти туку коишто ќе бидат производ на сериозни и сеопфатни културни политики, политики за секоја област / дејност во културата одделно, со назначени развојни среднорочни и долгорочни насоки и компоненти, итн.

Се разбира, културите не гаснат така лесно. Тие се жилави, тврдоглави, трансформативни … дури и кога се на претсмртна постела умеат да се разбудат како Трнорушка од долгиот сон кога најмалку ги очекувате. Ама им требаат поттици, им требаат идеи, потенцијали … она „нешто“ што колоквијално го викаме – критична маса. (Иако таа де факто не постои, таа најчесто е само изговор за лично недејствување. Која „критична маса“ ја имало во Македонија на оној 11 Октомври? Или за АСНОМ? Колкава „маса“ – илјада, пет, десет илјади народ? Тоа сепак и не е некоја „маса“, ќе признаете, ама во неа важни била вербата, силата, херојството … !). Потребни се и пари, се разбира, насочени на вистинските места! Се случува и тоа: некои култури умираат, тоест стануваат грди, нефункционални, стануваат не-култури. И тоа историјата го забележила. Веројатно историјата забележила и примери како нашиов, не знам. Мислам на самоуништувачкиот пример на македонската култура односно тоталната негрижа на сите одговорни (државни и културни) фактори за состојбите во истата и патот по којшто се движи.

А сепак, често го слуша(в)ме тој страшен збор „самоуништувачки“ во контекстот на Македонецот. Пречесто. Иако јас многу не верувам во него, во таква некаква општа судба, или нагон, или што и да е’. (Не сум сигурен што вели историјата, дали имало баш такви самоуништувачки култури или ние ќе бидеме првата? Можеби оние предколумбовски култури во Јужна Америка има некој таков синдром? Како исчезнале, како од ветер однесени. Ама барем зад себе оставиле нешто. Ние – што би оставиле? „Скопје 2014“?). Мислам дека кај нас станува збор за нешто друго, прилично поразлично, и следствено можеме да најдеме подобри изрази, посоодветни, посодржајни, би рекол. Или барем комбинирани. Пред се’, мислам дека она „самоуништувачки“, со сета негова морбидна звучност, е намерно избран за да не’ плаши. Ама, колку што гледам, барем во културата, не не’ плаши доволно. Не не’ плаши воопшто! Или само сме отрпнале од толку самоуништување, ни дошло прекуглава? Од друга страна, попрво би рекол дека на дело, веќе подолг период, е процес на уништување, а не самоуништување! Систематско уништување, ако сакате, заради различни причини, зависно од актерите. А нив ги има – многу. И понатаму, и она (историско!) самоуништување го има, не велам не, но повеќе во форма на некаква мазохистичка жичка, како народ, како култура? Е да, во тоа верувам, зашто кој нормален би го трпел сето ова? Онака, „стоички“, исправено – добро, не баш исправено, главно со наведната глава! – секоја будала да те малтретира, да ти ги зема парите, да те тормози по разни основи а најчесто по етнички, да ти ги негира стручноста и компетентноста само заради некаква „правична застапеност“?

Иако, де факто, мазохизмот во извесна смисла води до самоуништување, ако не физичко тогаш секакво друго. Затоа, можеби комбинацијата (само)уништувачки мазохизам е најсоодветна за овој миг? Мислам дека таа и таква жичка можеме да ја најдеме во главните сегменти на македонската култура, денес и овде. Зошто го велам ова? Затоа што не знам уште колкумина умни луѓе – тука не се вбројувам себеси – треба да ни кажат дека културата ни е се’ што имаме, дека таа ни е идентитетот по којшто толку се крева галама, дека таа ни е главниот извозен производ и реперна точка во регионот, Европа и светот. И ние упорно тоа го игнорираме а главните адути ги фрламе на во суштина безначајни работи, на исцрпувачки меѓуетнички натпревари, на шарени лажги. Ние мислиме дека сме, или ќе бидеме, регионални лидери во бизнисот, во иновативноста, во спортот … а токму во тие области сме џуџиња, никој и ништо, локални флеки. Важно плескаме стотици милиони евра за „проекти“ вакви и онакви коишто уствари само ги полнат џебовите на поединци и групи, на меѓуетнички мафиози и партиски криминалци и – ништо друго. Таква ука почна да се применува и во културата, за жал. Не ви треба повеќе – ене ви го „Скопје 2014“!

Но најголем наш грев е фактот што овие три години апсолутно ги има(в)ме сите неопходни механизми за надминување на (само)уништувачко-мазохистичкиот синдром во македонската култура. Ама тој миг го пропуштаме, веќе ни бега од рацете. Сакам да кажам дека уште пред цели две години се подготви таа проклета Национална стратегија за развој на културата којашто поименично ги сервираше сите – или, ајде, нека бидат повеќето – затекнати проблеми, не само вчерашни односно не само од времето на дивеењето на бандите на пуфлата, ги детектираше слабите точки и – понуди решенија. Не секогаш проевропски, зашто често сме далеку од нив, но решенија коишто во даден миг, и среднорочно, ќе и дадат барем современ печат на оваа култура. И – што се случи? Стратегијата прифатена, решенијата поздравени и – молк. Ништо, nada, niente, zero … Да се вратам на медицинскиот речник: исто како кога пропишаната терапија, наместо редовно да ја земате, ја фрлате во вц шолјата, одите контра сите совети на лекарот, правите се’ што е контраиндицирано на вашата состојба! Има нешто по(само)уништувачко, помазохистичко од тоа? И некој има некакво објаснение за тоа, некакво оправдување? Не, дури ни тоа.

За среќа, има назнаки дека овој мазохистички молк полека се надминува!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s