НЕМЕНЛИВО ВРЕМЕ

Комплетната клиентелистичка окупација на македонската култура – но и на целото општество, се разбира, зашто не можете во такви „операции“ да влегувате сегментарно – беше брутална и беспоштедна. Одеше на стратегијата „ако не си со нас тогаш си против нас“ – крајно перфидна и гнасна игра во една култура којашто одвај стоеше на нозе, со веќе разнебитена кадровска структура, со очајни плати … што ќе рече: потенцијални клиенти на сите страни. А таквите, се разбира, лесно се купуваат! Иако, за волја на вистината, во почетокот главните клиенти беа од културното подземје – самопрогласени уметници (со жив пример во „Скопје 2014“), третокласни актери, разноразни пискарала (од писателската и новинарската фела), филмски режисери со два грама школо и уште понеписмени продуценти … Сета таа багра беше промовирана во прв ешалон на македонската култура, опсипана со пари, нарачки и награди, заседната во сите комисии и одбори каде се одлучуваше за важни прашања и – за пари, нормално. Само за две години, во неколку чекори културата беше буквално поробена, како во неа никогаш и да немало слободен дух! Таков клиентелизам мислам дека немало ни во онаа Германија, и таму требало подолго време.

Но, кога нема отпор, кога сите веднат глава или дури отворено се нудат за клиенти на власта, тогаш окупацијата оди со уште побрзо темпо. А тогаш се отвораат сите вентили и апетити, и на власта и на клиентелата, се смислуваат матрици на дејствување, „проекти“, тендери … И секоја будалаштина на власта поминуваше мазно, без реакција на политичката или културната, научната, која и да е’ опозиција, а со силна поддршка на клиентите, се разбира, обезбедена со широка „политичка“ поткрепа и од коалициските криминални партии – оние кои денес заборавија каде беа и што правеа, ама сега делат ум и демократија. Но, велат, такво беше времето, и де факто тоа беше една од најчесто слушаните реплики, кажувани главно со половина глас за да не слушне патронот, „газдата“, и да не ги укине бенефициите. Целото „културно“ опкружување во Македонија беше еден голем истомислечки – или еднонасочно мислечки – камп во којшто главен капо (во културата, се разбира) беше пуфлата со нејзината банда викана Министерство за култура, одговорна директно пред малото „фирерче“, онаа мизерна побегуља некадарна да се соочи со сопствените злосторства.

Точно, некој може да забележи дека кампот за којшто говорам е отворена алузија на некои слични состојби од далечното мрачно европско минато. И не го правам тоа случајно, зашто паралелно со клиентелизмот како главна тема (и) на овој текст, во Македонија владееше и стравот од „долгата рака“ на криминалната власт. И тоа е сосема разбирливо зашто тие две нешта, барем на Балканите, одат рака под рака. Дури и не знаете што преовладува, едното или другото. Но, кај нас денес има тенденција овие нешта намерно да се мешаат, клиентелата да ја претставува сопствената лукративна поддршка на власта со божемниот страв од одмазда или реваншизам. Но тоа не беше така, тоа го знаат сите кои во тоа време работеа во македонската култура. Стравот беше левата рака на режимот, ама клиентите беа десната! А двете раце беа одлично синхронизирани во оствараувањето на плановите на криминалците. Затоа и така одлесно поминуваа и сите клиентелистички „проекти“ на бандата, иако денес веќе никој не ги спомнува. Се обидуваат да го релативизираат дури и „Скопје 2014“ односно некои негови „придобивки“ секакви „стручњаци“ веќе ги крстат „уметн ички дела“ (sic!). Резил. Македонската културна „интелигенција“ (сака да) ги заборави музеите – и не само музиете! – полни со ѓубре коешто пулените на режимот ни го подметнаа како уметност, (сака да) ја заборави дванаесетгодишната негативна кадровска селекција во културата, (сака да) го заборави дванаесетгодишното одработување за режимот на цела една директорска гарнитура (дел од нив се’ уште на истите позиции!), (сака да) го заборави молкот и веднењето глава пред таа некултурна банда ништожници … Ние немаме смелост, ни доблест да ги наредиме сите поименично на еден ѕид на срамот, за да не се заборави тоа време. Зошто?

Затоа што знае(в)ме дека тоа и такво време е наша константа, дека тоа време не се менува туку само се – модифицира. Знае(в)ме дека сега доаѓа друга гарнитура клиенти којашто, подучена од минатото, нештата сепак ќе ги прави пософистицирано, но ќе ги прави. Или, ако сакате, интересно е прашањето: постои ли софистициран клиентелизам? Постои, се разбира, повторно го имаме секаде околу нас, ама е умешно маскиран и навидум невидлив. Невидлив е за голо око, што ќе рече за пошироката јавност којашто и нема којзнае каков увид, ама оние кои се „во приказната“ го гледаат, го гледаат секој ден. Инаку, зошто, на пример, замолчеа повеќето од оние (иако малкумина) критичари на клиентелизмот и гнасотиите на бившиот режим? Па некои ги вработија, на некои им ги вработија жените, или некој друг од семејството … клиентелистичката приказна кај нас е бескрајна! Во такви случаи, дури и несвесно, почнува да функционира автоцензурата – најубиствената антидемократска „алатка“, особено стимулирана од клиентелизмот. „И тоа е одличен метод за сојузништво со власта и поставувањето на сцената за взаемна размена на придобивки“, вели Аи Веивеи.[1] И сето тоа некогаш изгледа наивно, невино – па нели сите имаат право на работа? – ама тоа е почетокот на клиентелизмот зашто првиот акт на покорност кон власта со цел да се добијат мали задоволства можеби изгледа минорен, но придвижува општествена лавина. И навистина сите имаат право на работа / вработување, на други општествени „бенефити“ или дури привилегии, ама кај нас клиентелизмот подметнува кукавички јајца, ги инфилтрира во системот оние други „отрови“: неукоста, неспособноста, несоодветни луѓе на одговорни места, итн. Тоа се долгорочните убиствени реперкусии од таквиот „софистициран“ клиентелизам, го признавале ние тоа или не! Кога кон тоа ќе го додадете „кремот“ на системот – етнопаритетот маскиран како „правична застапеност“ – добивате тотално нефункционална култура.

[1] Ai Weiwei, How Censorship Works, The New York Times, 6 мај 2017

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s