Category Archives: Култура

РЕВАНШИЗАМ?

Актуелизирањето на поимот реваншизам во сите форми токму сега, кога конечно се на повидок мерките – дури и судски – против баграта што до вчера малтретираше се’ живо низ државава, не е случајно. Особено кога на поимот, и на личните права, се повикуваат главните гаулајтери на малиот фирер, оние милевистичко канчевистички сељачиња кои му ги вршеа валканите работи. Кога ние ги спомнувавме нашите права – ним не им се слушаше. И овде не мислам (или најмалку мислам) на „случајот Бакрачевски“, кој што, вака гледано од страна, е форма на чист реваншизам. Ама, поимот подразбира и дека некој се реваншира некому за истите нешта што ги претепел! Дали така било и во овој „случај“ – не знам. Но, ако некого го интересира, можам да наведувам лични, но и примери на блиски, во изминативе десет години, (па и денес, ако веќе сакате!), кои трпеа слични форми на малтретирање. Што, некој ќе каже, не е оправдување за слични постапки. Којзнае, не сум сигурен? Во природата на човекот е реваншизмот, да не речам одмаздата. Иако не ја препорачувам, уште помалку ја оправдувам. Ама – повторно ама – да ги набројуваме ли случаите кога токму колеги на дотичниот Бакрачевски беа малтретирани, дури затворани, им беа местени „случаи“ …? Се јави ли дотичниот во нивна одбрана или колегијална заштита? Некој ќе рече – не е исто. Ма како не е, исто е, и чисто е, како солза.

Сепак, поединечените поименични случаи тендираат да ја заматат пошироката слика што, ете, се појавува (веќе) во вид на наше стигматизирање како „жедни за реваншизам и деструкција“, како „монокултурни“ и “сеачи на исто семе на реваншизам“[1]! Иако, се убедувам себеси дека е добро да видиме што тоа, и како, мислат луѓето во т.н. западни демократии односно токму во лулката на европската демократија. Па и заради тоа што можеби, само можеби, ние навистина не сме во право, дека ги гледаме нештата со закрвавени одмазнички очи, со искривената диоптрија, па нека е и на луѓе малтретирани цела една деценија од група бандити, што повторно не ни дава (легитимно?) право некого да обвинуваме за тоа. Којзнае, можеби ќе треба дури и да ги наградиме? Ни ги тренираа нервите, ни го тестираа трпението и храброста, некому му ја тестираа и издржливоста во Идризово на долг рок … И излеговме победници, можеби уште посилни од вчера. Што ќе рече: она што нема да не убие (иако имаше и такви нешта!) – ќе не’ направи посилни?! Не сум сигурен. Како и да е, добро е да се знае дека сме перцепирани како натпреварувачи „… кој поумешно ќе ја продаде идејата да се срушат спомениците (давајќи им метафизичка димензија), да се срушат барокните градби, да се пуши внатре или надвор и многу други обиди да се креира анти-вмровска реалност.  Дел од водечката интелегенција на социјал-демократијата, или во најмала рака на СДСМ, е заглавена во волјата за реваншизам“. Иако некој ќе каже дека не мора баш секој да ја знае / познава македонската приказна во изминативе десет-единаесет години, не мора баш секој да знае како се изградени тие „метафизички“ споменици и барокни градби, каков криминал стои зад целата таа операција, не мора да знае ниту колку пари вкупно се покрадени од државава (иако тој податок ни државата уште не го знае!). Не мора, се разбира, ама мора ли баш секој да ни држи лекции по демократија и добро воспитување, и тоа онака, од надвор, и „са висине“? Особено типови кои, очигледно појма немаат што и како се случувало овде? Или дипломите и позициите на странските престижни универзитети им го даваат правото на универзалната вистина? И дали тие баш така беневолентно, и „са висине“ делат совети, па и навредуваат, во тие странски средини каде што живеат? Или таму им е се’ потаман, ама овде не чини, овде се’ смрди на реваншизам, недемократија, простаклук? А до вчера, во онаа „вмровска реалност“ цутеа рози? Од сите бои?  И згора, не’ потсетуваат, да не сме заборавиле, „дека секое рушење, како и градење, сносува културно-политички импликации“. Уууу, богати. Станувало „дел од колективното CV на овој народ, го сакале тоа ние или не“. Што ќе рече дека е подобро овие грдотии, овој шизофрен кичерај околу нас да ни остане вечно, да труе генерации и генерации, од мали нозе да им го убие чувството за уметност, за естетика, да не ги спомнувам сознанијата за право, правда, морал, етика …?

Не сум сигурен какви школи учат луѓево во тоа странство, односно дали баш вакви глупости ги учат на тоа престижните школи? Не верувам. Попрво мислам дека тоа се нивни „тези“ и „теории“ од малиот мозок па малку десно, или лево, како сакате. „Тези“ и „теории“ што во нивните средини би биле исмеани, ама овде ни ги пласираат како меродавно мислење. Како што и онаа будала Мико во некогашен „Дневник“, од којзнае која америчка вукојебина ни продаваше (за скапи пари!) вајатерповски приказни на македонски начин.

И сега наречете ме параноичен, ама се’ си мислам дека вакви шушумиги ќе има се’ повеќе, вакви душегрижници за нашето колективно CV ќе се (по)јавуваат позачестено, на разни теми – не само за „Скопје 2014“, па ќе има гласови за некакво општо помирување (и можеби братимење?)? И тоа е можно. Како што наближува часот на судењата, на расчистувањето со крминалите (а „Скопје 2014“ не беше ништо друго!), на враќањето на парите … така че зачестат и предупредувањата за реваншизам, ваков или онаков, за нецивилизиран однос (како да оние беа цивилизирани!) итн. Некој можеби и ќе попушти, ќе се замисли, можеби и сите ќе се замислиме – со некакви исклучоци, се разбира – ама тоа е, мислам, поопасниот пат. Многу поопасен од реваншизмот, дури и од одмаздата. Зашто тогаш веќе не ни останува ни надежта за некаква правда, право, за некаков одговор на мрачната македонска деценија 2006-2017!

[1] Иво Рангеловиќ, Каде почнува животот?, Politika.com.mk, 9 ноември 2017

Advertisements

КОЛКУ СМЕ – ТОКМУ (ЛИ) СМЕ?

Во сите наши муабети за културата – велам муабети, малку пежоративно, ама нивното рамниште ретко преминува во нешто посериозно – па дури и оние за и околу новата стратегија во културата, ретко, сосема ретко ќе го чуете зборот Европа или европски. Мислам и дека сме заборавиле како се изговара тој збор, како „звучи“, барем во културата. До неодамна, речиси пред само неколку дена, кога на една расправа (во Штип!) се појави прашањето (парафразирано): а кога Македонија ќе почне во културата да работи според европски норми и стандарди?! Е ај одговорете, кога ние се’ уште се препелкаме да излеземе од нашево македонско селско мочуриште, па да се обидеме да не’ прифатат како дел на регионалниот балкански културен жабурник … па понатаму … Кој во такви услови да мисли и на Европа? Како и да е, пред да бидам зауздан, или замолчен, да ја завршам темата. Зашто, очигледно, малку ни беа она началницине од куртонските медиуми. Сега се појавуваат нови, од „демократските“, со нивни нарачки. Но и тоа е, всушност, балканско медиумско односно европско прашање. Таквите, што сакаат да зауздуваат, во секој сериозен европски медиум ќе беа „исшамарани“ и ќе и беше покажана вратата!

Елем, локалните (не мали) проблеми на македонската култура може, донекаде, и само донекаде, да го оправда отсуството на сериозна расправа за нејзините европски перспективи. А таа расправа не смее да се сведе на претходно спомнатиот (главно од кафеански тип) муабет – особено не со локално провинцијални „новинарски“ ѕвезди – зашто тоа дополнително би ја убило надежта за каква-таква регионална и поширока афирмација на македонската култура. И тука суверено влегува во игра уште една теза на Фрчковски, онаа за судбината на македонската култура да запне три, пет пати повеќе, со сета сила, буквално да се вложи себеси во компетитивен натпревар со регионалните култури. Зашто тие се (номинално) поголеми култури од македонската – Србија и Бугарија околу пет пати, Албанија двапати, Грција седум пати итн. – што ќе рече дека нам ни требаат толку пати поголеми напори да го постигнеме нивното рамниште на културен и уметнички развој. (Да не говориме за историските развојни не-услови како дополнително оптоварување и наше омилено оправдување!). Плус, ова што денес го имаме како македонска култура не е ни блиску до она што го имавме пред десет години! Што може да значи дека предизвиците се зголемуваат со математичка прогресија.

И тука има две битни прашања: можеме ли и сакаме ли да се „натпреваруваме“, прво регионално а потоа и пошироко? Не сум сигурен ни за првото, ниту за второто. Зашто тој натпревар не е ни лесен ниту едноставен, повеќе заличува на маратон отколку на спринт, а со спринтови во културата ништо или сосема малку се решава. Но сепак, посигурен сум дека можеме отколку дека сакаме. Поточно, сигурен сум дека можеме во нашиот Музеј на современата уметност да имаме барем приближно добра поставка како новата во Музејот на современата уметност во Белград. Само ни фали верба, повеќе стручност и добра државна поддршка. Но, затоа, сигурен сум дека не можеме да имаме Археолошки музеј како оној во Атина. Зошто? Па не само заради третокласниот материјал, туку заради отсуството на стручност, визија и – сериозна државна поддршка. Такви, имено, музеи не се градат од шутраци како оние од груевизмот! Тие градат хорор музеи. Или, можеме ли да имаме филмска манифестација од типот на ФЕСТ? Па се разбира, веќе ја имаме, зашто Фестивалот на филмската камера „Браќа Манаки“,на пример, не е ништо подолу од ФЕСТ, дури е и поспецифичен бидејќи „ги слави“ оние без кои филмот навистина не би постоел – кинематограферите. Ама, повторно, не можете да (на)правите компетитивен во европски рамки фестивал со педесеттина и нешто ситно илјади евра. Но, од друга страна, можеме ли да направиме телевизиска серија како актуелнава „Сенките над Балканот“? Е тоа сигурно не можеме, заради многу причини, а пред се’ заради актуелната филмска мафија исповрзана помеѓу себе со фамилијарно пријателски и клиентелистички ортоми. А, бога ми, и како да ни недостасува знаење, барем во стручниот (филмски, продуцентски) домен. Ама затоа царови сме да правиме филмови по директна политичка нарачка од самите партиски врвови – сакате историски, сакате современи, сеедно, нашиве клиенти испорачуваат се’, како келнери во зачадена балканска меана, само со огромен бакшиш! Некој ќе каже дека со 800те (или повеќе?) милиони евра фрлени за „Скопје 2014“ ќе направевме чуда во културата. Можеби, да беа паметни, како што не беа. И тоа со голема, огромна помош токму од културата, од оние кои само молчеа и инкасираа, токму оние за кои што пишувам целово време.

И тука е всушност дилемата: не само дали можеме туку и дали сакаме? Зашто, на многумина им е одлично овде, во ваква зачадена меана каде тие се келнерите кои примаат и испорачуваат нарачки. Зошто тие, впрочем, би се натпреварувале со некого од опкружувањето? Како беше она – подобро прв у село …?! Или можеби има право Тричковски кога вели дека нашиот проблем не е само во одделни провинцијални „ѕвезди“, во некои лабилни митоман(к)и и остала клиентелистичка багра, туку (и) во „… неподносливо тесниот јазичен простор во кој за исто ниво на остварување со светот, се потребни тројно поголеми напори, а ние сме мрзи!“? Не знам, можеби. Можеби сета оваа македонска меана е комбинација на сите наши лоши карактеристики? Веројатно, ама едно е сигурно: време е онаа позната сентенца на Гане Тодоровски малку да ја модифицираме и да се запрашаме – колку сме, толку сме, токму ли сме?

КОЛКУ ЧИНИ ДОСТОИНСТВОТО НА МАКЕДОНСКАТА КУЛТУРА?

И да продолжам со оној „репутациски ризик“ или „убиец на вредностите“ кој ни го објасни Геровски, а за кој што, наречен со многу други имиња, ги пишував изминатите текстови. Ако тоа „нешто“, тој „репутациски ризик“ важи за бизнисот, за политиката, за медиумите, односно за сите кои произведуваат и продаваат некакви вредности, зарем тоа не важи и за македонската култура? Или таа НЕ произведува и продава вредности па низ неа може да шетаат сите локални бараби од минатиот режим? И тоа со државна поддршка? И со тенденција таа иста држава да ги обедини, просто да ги вшмука со својата беневолентност и сите балкански и белосветски бараби? Ако промената на власта по деценискиот мрак за луѓето на овој простор навистина значеше и промена на системот на вредности – иако оние претходнине всушност воведоа систем на невредности! – и (повторно) враќање кон принципите на демократијата, зарем тоа ќе ја одмине културата, и тоа само заради дваесетина-триесет битанги перјаници на криминалната банда, кои сакаат повторно да се наметнат како „вредност“ и во новото време? И зарем, најблаго речено, луѓе со „оштетена репутација“ (повторно Геровски) – а мислам дека за овие тоа е преблаг израз! – повторно ќе бидат „нашите“ (наводнициве потенцираат дека тие битанги всушност никогаш и не биле – наши) културни вредности што ќе ги промовираме пред младите овде и пред светот таму? Да се разбереме, уште еднаш: тие никогаш не биле наши вредности! Тие секогаш биле профитери наметнувани од власта – која и да е’ – а која што имала потреба да се прикажува како патрон на културата и уметноста. Особено онаа минатата, криминална власт која што од нив направи локални провинцијални брендови (типичен оксиморон!) и ги шеташе како бели заштитени мечки докажувајќи ја преку нив својата демек културна ориентација, уметничка поддршка, иако, за право, бандитите ништо од тоа не разбираа. Ама си ги закачуваа како значки на реверот – денес еден пистел биограф, утре едно режисјорче, задутре една продуцентка … и се’ така со ред, па ќе им ги причуваа децата, ќе им дадеа понекоја комисија со дебел хонорар – а овие среќни и весели се шепуреа ко пауни и паунки (белки има женски пауни?) пред колегите. Сељачаната комотно се препушташе на таквиот „третман“, сите, комплетно – од филмаџиине до писателине, од издавачине до уметницине, музичките „брендови“ до естрадните палјачовци. Сите се редеа на поклонение пред газдите, на баци-рака, ама и со својата рака подадена, јавно или скришно, за платичка, за „донација“, за „проектче“, за пензиичка … И зарем сега, преку ноќ, се – сменија? Читам еден од нив, еден наш познат биограф, „многу“, ама баш „многу“ се загрижил за младите во државава кои живеат во некакво страшно секојдневие. Ама до вчера не беше толку страшно? Им беше супер? Или, рифеншталкине се загрижени за цензурата во државава? Бреее, а она до вчера, она што им ги котеше милионите беше – демократија? За да перверзијата биде целосно заокружена, главниот архитект обвинува за украдени избори, за насилие, за поткупи. А на оној неговион десен (или беше лев?) малоумник му даваат дури и скапо платено тв време да ги дообјасни ставовите на шефот! Репутациски ризик, тоа е.

Но, поимот „репутациски ризик“ професорот Грчев (на една од дебатните емисии на тв „24“ каде што избриша патос со секогаш конјуктурниот македонец од она смешноно здружение што го сквернави Ангелот од Курбиново) го опишува со прашањето: колку чини достоинството на македонската култура? И тоа прашање, вака поставено, е можеби второ – или подобро речено еднакво – по важност како и прашањето на континуитетот и дисконтинуитетот (на Фрчковски) во македонската култура. Зашто, на крајот на краиштата, се’ се сведува на тоа: на достоинството, на моралот, на етиката … на образот. И само тоа останува во животот, и од животот, (барем овоземниот, за другиот – не знаеме). Сето друго е подложно на расипување, разграбување, разнесување, уништување – од материјалните богатства па надаље. И тоа е поентата која што не смееме да ја забораваме во секојдневното практикување на нештата, а особено не во општествените / државните релации. Зашто ако самите го бришеме достоинството од клучните сегменти / аспекти на нашиот идентитет, култура, секојдневие … тогаш тоа им го дозволуваме и на другите. А тие тоа одвај го чекаат. И, како и „репутацискиот ризик“, достоинството – односно неговата негативна варијанта – е нешто што ги убива вредностите во општеството: во културата, во образованието, во науката, во здравството … во политиката.  Да, дури и таму, во политиката, таму каде што, нели, важат други правила и односи. Е не, не важат. Тоест – да, можеби и важат, овде, во оваа вукојебина, ама достоинството е сепак, и пред се’, на прво место. И во политиката. А овој народ, барем оној негов дел кој со срце и душа гласаше за оваа политичка опција, тоа го бара од нивните избраници. И не само „го бара“ како некакво негово имагинарно право туку, ако баш сакате, и се избори за него. Затоа и не случајно ги спомнав примерите на вистинското решавање на проблемите – она со онаа идиотска серија, како што впрочем сета почит ја заслужуваат и потезите на новиот градоначалник на Скопје: прво со стопирањето на префасадирањето, онака, баш промптно и без многу помпа и убедување, како што би требало да следат и редица други (не само негови) потези во сите општествени сегменти што не’ гушеа во изминатата деценија. И буквално и фигуративно! Инаку, почнавме да се претвораме во ѓубриште, баш во културна депонија каде секоја будала остава дел – прилично голем, особено во обемот и „квалитетот“ на загадувањето – од својот неморал, недостоинство, патетики и лицемерие завиткано во обландата на некаков национален културен производ, а не е ни едното, ни другото ниту пак третото. Таа депонија мора итно да се затвори, замандали, отпише како опасна по здравјето на културата!

(ДИС)КОНТИНУИТЕТИ

Барабите се групираат. Впрочем тие секогаш се групирани. И вршат притисок. ОНИ вршат притисок (!), одат по кабинети, пишуваат писма, звонат на телефони. И наместо да ги вратиме под камењата од каде што излегле, ние им оставаме дополнителен простор да се размафтуваат! И да мислат дека се’ уште се главни, дека командуваат, распроредуваат и прераспоредуваат … Зошто? Бидејќи некои од нив (велат) биле угледни творци и културни работници, професори-писатели, актери и не-знам-што друго. Луѓе божји – бараба е бараба, без оглед на професијата. И угледот, ако навистина го имале. Ама – каков углед? Една безобразница ми пишува дека сум бил против нашиот единствен „бренд“. Што имам јас да бидам против некого, бренд или не? Немам попаметна работа? Ама, кога таков „бренд“, го чека шефот на криминалците час и половина за да започне со концертот, е извинете ама тој за мене е само клиент и ништо друго! А и сите други клиенти на криминалната банда беа одлично платени од газдите за нивната верност. И углед, кој што го ставија пред нивните нозе. И сега – повторно ќе го почнуваме истиот филм?

Затоа проблемот на контнуитет и дисконтинуитет што го потенцираше Фрчковски е витално прашање на македонската култура, денес и овде. Ако ние, денес и овде, не покажеме, и докажеме, дека дефинитивно сме раскрстиле не само со клиентелизмот (и не само) во културата туку и со главните клиентелистички перјаници на бившиот режим – можеме да одиме да се сликаме. За едно групно фото, сосе нив, во гобленска рамка. Зашто токму на тоа ќе ни лични културата: на групен кич портрет во позлатена гипсена гобленска рамка! Нешто сосема слично на „проектот“ на Томче „Тинекс“ и кураторот му Саркањац – да, онаа будала која што се потсмеваше на Телекомуникацискиот центар (популарно „Пошта“) на Константинов, а австриски стручњаци го сметаат за едно од најважните дела на архитектот! – за овогодишното Биенале во Венеција! А да го кандидираме уште еднаш, овојпат за утрешното архитектонско биенале? Којзнае што ќе смислат две луди глави?

И ако многумина говорат за, на пример, „радиоактивен отпад“ (Мишолиќ), „набабрени, мрсни гадинки кои се закачуваат на здраво место и цицаат крв“ (Дерала) и уште редица слични сочни дијагнози за нашиве актуелни „брендови“ растрчани низ владините кабинети како најдолни баби оговарачки – а меѓу нив, богами, и по некои разгоропадени „шарени“ кои почнуваат да темнеат – тогаш што е и каква е нашата актуелна дилема? Дека македонската култура ќе остане без („угледни“) творци, без „брендови“, без – што? Та дури и да е така – а не е – зарем е тоа оправдување да толерираме разноразни бараби уште цела една деценија, можеби повеќе, безмалу до пензија? И што ќе им кажеме на оние кои беа вистински малтретирани, понижувани, прогонувани, дискриминирани сиве овие години токму од сега растрчаниве пулени на македонскиот културен клиентелизам? Едно учтиво извинете, какво што, веројатно, ќе добие и Кежаровски за неговото неколкугодишно лежење во апсана, сега после дефинитивната разврска на случајот во кој што беше и тој обвинет? Или, можеби, навистина некој мисли дека со нив на чело одново ќе почне изградбата на македонскиот културен систем? Со лабилни митомани, офуцани актери, измислени величини, вечерношколски курсисти и остала багра? Со оние двене, трампаџиката и библиотекарката – сега реактивирани – а кои во името на партијата (и „државата“, се разбира) плаќаа илјадници евра за ѓубре, прогласувајќи го за национално богатство? Со дивине копачи со солидни државно-управни плати кои „службено“ (и пак во името на партијата) го разнебитија македонското културно наследство? И впрочем, зошто добиваме дозирани информации за хонорарите, на пример, само на она смешноно театарско-дипломатско чоече-режисјорче кое едновремено изигрувало и сценограф, читач, преведувач, костимограф – пардон, тоа била ќерка му – а не и за сите други гниди за нивните „сценарија“ од по петнаесет-дваесет илјади евра, за нивните филмски рифеншталски актробации од по милион евра, за нивните алуминизирани хонорари за секој испрдок на нивните болни мозоци? Колку, на пример, не’ чинеше изложбата на „госпожана“ говорник и нејзините пет реченици пред тврдокорните, и таа очигледно алуминизирана, или јонизирана, којзнае, заедно со нејзиниот? Та нели и таа беше угледна уметница, уште малку па бренд? Па дајте да ја искористиме, сега за некоја друга пропаганда!

Сепак, сигурен сум дека ние всушност и немаме дилеми во однос на (дис)континуитетот. Но, тоа мора да се покаже и на дело. Ако не денес, барем утре. Ама да се покаже – јасно, јавно и цврсто! Секоја релативизација на очигледното е во полза на континуитетот. А континуитетот е во полза на криминалната банда и нивните трабанти. И тоа е толку јасно што појасно не може да биде! Ако ништо повеќе, македонската култура им должи (барем) шанса на сите оние генерации кои едноставно не успеваа да го пробијат кордонот (и буквален и фигуративен) на клиентиве и соработнициве на минатиот систем. А таа шанса не може да се добие со истиве повторно на државни јасли и во првите редови. Таков резил и бесрамен континуитет нема да може да издржи ниту една култура, не пак македонската култура, сега се’ уште во нокаут од минатиот систем, но со првични оправдани надежи што мораат да бидат порешително потврдени.

П.С.

Апропо, во светлината на континуитетот и дисконтинуитетот: може некој рационално, логично – особено во контекстот на „репутацискиот ризик“, за кој пишува Геровски – да ми го објасни доделувањето на плакета (за некакви заслуги, што ли?) на Камчев? А зошто тогаш не и на Груевски, на пример?

СИМБОЛИКИ

Само што го завршив претходниот текст за рецидивите, се појави како одличен демант информацијата за преземените ургентни активности од страна на Агенцијата за филм и Владата на РМ во врска со „мега- серијата“ наречена „Македонија“ (а како поинаку, нели?!), а нарачана (не) се знае од кого, и со цена од чудовишни 4,5 милиони евра. Нешто како македонска „Игра на тронови“, само во сељачко вмронска односно провинцијална варијанта, со акцент на она првото, се разбира, и со главна поента на уште едно отворено пљачкосување на државниот буџет. Зашто, извинете, ама кој лудак може да смисли такво нешто? Да, знаеме кој може, ама уште колку лудаци ја прифатиле идејата, па сценариото, па буџетот, па општествената оправданост …? Земља лудака? Се разбира. Потврдено и запечатено!

А посебно брилијантна е општествената и финансиската оправданост. Според зборовите на продуцентот, прво, од дистрибуцијата на серијата ќе се врателе, ни мање ни више, туку цели 200.000 долари, (што е помалку од 200 илјади евра)! Уууу, јеботе, каков математичар овој продуцентов, а богами и неговите финансиери – она приврзочено на пуфлата Бетка кое глумеше директорка на Агенцијата. И впрочем, токму тоа е прочуената вмронска математика, нешто по што светот уште долго ќе не’ памети: дај 4,5 милиони евра, за да вратиш помалку од 200 илјади! И они тоа го кажуваат мртви ладни, онака као ние треба дури и да бидеме презадоволни, па уште и рацете да им ги љубиме. И, као, дури ни прават услуга. Мечкина, се разбира, иста како онаа со „славното“ Скопје 2014, како и сите други нешта до кои се допреа. А се допреа до многу нешта, и до многу пари. И втората битна поента со серијата: таа ќе била прикажувана низ целиот свет! Ееееј, шта се баби хтило, то јој се и снило, вели една српска. Низ кој свет? Во Свазиленд, Лесото, Њуфаундленд …? Кого мисли дека замајува продуцентот? Или мисли дека вмроните се уште власт па се’ ќе му помине?

Затоа, потегот на Агенцијата, и на Владата, се разбира, има (барем за мене) симболичен карактер, дури и ако ме демантира во одделни сегменти (континуитетот, непостапувањето, рецидивноста и слично). Дај боже да ги има повеќе, мислам вакви деманти. А впрочем, јас цело време само за тоа и говорам. Ако не повеќе, тогаш барем низ овие текстови. Зашто нам, на македонската култура, ни требаат вакви симболични гестови што ќе покажат дека некој нешто работи, дека некој превзема соодветни чекори, дека некому му е грижа за она шти ни се случувало во минатото, но и денес. Зашто она барабине од филмот – не само „странците“, како во случајов – само чекаат успани и релаксирани од победата фактори, некој кој ќе заборави, или ќе биде присилен да заборави, што и како се случувало, што и како се случува, некој кој ќе се препушти на еуфоричното течение што води во – неповрат!

Не знам зошто никој (или само малкумина) не разбира дека нам ни се потребни, неопходни, токму такви симболики односно симболички потези: потези што потврдуваат дека некој мисли, превзема дејствија, работи … во интерес на иднината на државата (и нејзината култура, во случајов)! И ни требаат многу повеќе такви потези, во културата особено, но и во генералната политика. Оваа влада не смее да остави зад себе непрочитани страници (како што вели Фрчковски). Или, уште полошо – погрешно прочитани страници! Едноставно, таа нема мандат за тоа. И во таа насока, и лошите потези стануваат симболични потези, но не на правдата туку на неправдата. И потегот со „Шител“ е таков потег, без оглед на сите можни дилеми и божемни оправдувања. Ако ние сега, или тие, сеедно, почнат да ги користат истите куртонски медиуми, пораката е јасна: тие добиваат признание, какво-такво, дека и до вчера си ја работеле работата, само за некоја друга власт, дека тие „новинари“ таму не биле платеници само на една страна туку можат да бидат и на другата … итн. Тоа е погрешна симболика, тоа се лоши пораки. Може да ги има, во брзањето, во првите денови, во еуфоријата, но тие тендираат веднаш да станат систем. Кога почнувате криминалецот да го употребувате за свои цели, без оглед колку се тие доблесни, ви се криминализира, сакала-нејќела, и целата идеја, структура, постапка! Некој мора да мисли (и) на тоа.

Истата вистина важи и за одолговлекувањето со очекуваните (од мнозинството) потези. Зошто, се поставува прашањето, не се преземаат од мнозинството очекуваните, дури посакуваните (симболични) потези? Зошто се затапува ударната игла на вистината и правдата? Зошто се продолжува со континуитетот на галењето на гнидите (во културата, ако не пошироко)? Таму каде што прибирањето факти и аргументи, како и неодминливите законски и други процедури наложуваат забавено дејствување – како на пример справувањето со шизоидното „Скопје 2014“ – просторот за недоумици е речиси минорен. Но, не сите ситуации, особено во културата, се такви, или толку сложени за да отсуствуваат дури (само) и симболични потези кои на јавноста ќе и’ стават до знаење дека криминалната вмронска клиентелистичка ера е завршена. Ако истите луѓе повторно роварат и мешетарат, ако се повикуваат на некакви нивни (по правило измислени) заслуги за државата и нејзината култура и истите (повторно) се прифаќаат како факт независно од нивното криминално и клиентелистичко однесување и соработка со првенците на режимот, тогаш и тоа е лоша симболика, погрешна порака до јавноста дека (повторно) некои се амнестирани од одговорност. Та дури да се сите тие гниди и Пикасо и Орсон Велс „главом и брадом“ – а ние од таков формат личности немаме, за жал или за среќа – повторно ќе треба(ше) да бараме задоволување на правдата. Заради другите, заради целата култура која што тоа го очекува!

РЕЦИДИВИ

Зошто запнав со овие текстови за некои рецидиви, за (не)решавањето на некои состојби во културата, особено (не)расчистувањето со криминалот и неговите носители, со клиентите и пулените на груевизмот кои вешто се пресоблекуваат во од или си ставаат некоја од петпарачкине маски како „ремек-делото“ на нашиот Томче „Тинекс“ во неговото видео за Венециското биенале? Запнав токму заради тие причини, и многу други, а особено затоа што не научивме да учиме од искуството. А тоа, барем кај нас, е – драгоцено. Памети некој што ни се случуваше во културата во времето на претходното вемеро? Она на бандата на љупчовистите? Не, сигурен сум. Ги заборавивме и оние негови министри шарлатани? Едниот ќе се бореше со кичот, другиот ќе му подаруваше скулптури на светот и пошироко, третата дозволи трампа на дела со статус национално богатство небаре се пипер и патлиџан на пазар … само некои од нивните директори заглавија зашто премногу крадеа … главната трампаџика како гоооолем вмровски стручњак потоа се муваше во сите комисии и на пуфлата (впрочем, ене ја повторно, сега пишува за Мазев во Националната галерија на Македонија, заедно со библиотекарката!) … и уште еден куп други партиски војници кои работеа исклучиво според клиентелистички налози. И после, сите среќни и весели си се враќаа(т) на животот. Не знаеме дури ни дали онаа бараба што од (не)културен стана министер за одбрана одлежа за тоа парите, или не?! Е па затоа ни се случуваше и она во изминатите десет години, а и ова сега. Забораваме дека барабите се прилично умни и умешни, дека лажат и крадат со насмевка на лицето, дека шуруваат со црниот ѓавол но и господ Бог, дека се во состојба дур трепнеш да извлечат дете од мајчина утроба! И сите тие нивни марифети, и многу други, ги видовме во текот на изминатите десет-единаесет години. И сега треба да се правиме мутави, како ништо да не било? Но, да речеме дека и тоа не е така тешко, ама најопасна е нивната тивка и непречена, а очигледно и од многумина овозможувана, (повторна) инфилтрација во културниот систем – без консеквенци, без казни, без правда.

Апропо темата, не знам колкумина го гледале филмот „Државата против Фриц Бауер“, Германски филм, поучен, базиран на вистински настани во повоена (Западна) Германија во шеесетите години на минатиот век. Што ќе рече: цели петнаесет години по Втората светска војна и падот на фашизмот / нацизмот. Ама не баш! Зашто Фриц Бауер е во тоа време државен обвинител бр.1, човек кој се бори да ги изведе пред суд (Auschwitz-Prozess) преостанатите нацистички главешини – меѓу нив и еден Ајхман – ама е принуден да води отворени битки со истите тие бивши нацистички моќници веќе инфилтрирани во сите пори на државниот систем, од тајната полиција до судовите итн. Впрочем, тоа и е’ причината зошто судењето на Ајхман се одржува во Израел а не во Германија: бидејќи отпорот на нацистичите гаулајтери во германскиот систем го оневозможува Бауер да си ја врши работата, па тој е принуден тајно да го извести Израел за местото каде се крие Ајхман, за да потоа Мосад го киднапира и однесе на судење во Ерусалим.

Да, многумина ќе речат: каква врска има тогашна Германија и нацизмот со сегашна Македонија и оние „културнине“ криминалци? Па, можеби никаква. Или – секаква, ако човек сака да учи од историјата, туѓа, но и наша. И ако гледа што ни се случува. Но, уште еднаш, со што тоа не’ задолжија таквите луѓе за да повторно им обезбедуваме профитерски ангажмани, повторно учество во културниот живот на државата која што тие (не само) еднаш ја изрезилија? Ако некого задолжиле, онака вистински, тоа беше бившиот режим. И за тоа беа солидно наградувани. Та зарем, оние двене спомнати погоре, инаку клиентки на двата вмронски режими, да беа некакви сериозни стручњаци, ќе прифатеа улога на чистачи на ѓубрето од ателјеата на партиските сликари и негово префрлување во депоата на Музејот на современата уметност, Националната галерија и неколку други институции? Зашто, извинете, но токму тие две беа „експертките“ во сите комисии на пуфлата кои ни ги наполнија институциите со кичест бофл вмровски „дела“. И сега, повторно, двете, како награда, ќе ни пишуваат за Мазев? Па згора и оној монументално посрамотенион лигав „професор“, инаку љубител на восокот од Музејот на македонскиот хорор?! Што му доаѓа на исто и со оние филмаџиките, за чии што последен филм тројца еминентни македонски критичари напишаа најлоши можни критики, а ние повторно ги честевме со половина милион евра, за нов филм! Зошто? Затоа што и „Еуроимаж“ ги честел со стотина илјади бидејќи таму, се’ уште, седи уште една ситна брбушка, приврзок на пуфлата? Па што не им ги дале сите пари, ако се толку добри? Што пак, повторно, му доаѓа на истото како честењето на госпожата лична „скулпторка“ на Ацета и семејството со место на Факултетот за ликовни уметности, онака, со уметничка биографија на празен лист хартија. И кога сум кај уметноста, а бидејќи веќе го спомнав оној „Тинекс“-Брекеров копирант, инаку наш овогодишен претставник во Венеција, а за чиј „проект“ македонски (но и странски) посетители пренесуваат дека бил резил над резилите во нашата понова уметничка историја, можеби треба и нему да му ги освежиме заслугите со некој нов проект, можеби некој нов споменик, колку да ги провериме уште еднаш неговите способности за copy-paste? А можеби го поднаучил и латинскиот (или беше каталонскиот, што би било актуелност пар екселанс?) јазик?

Е токму затоа ги пишувам овие текстови зашто вакви инциденти, да не речам скандали, ама баш воопшто не и’ требаат на македонската култура. Доволни ни беа минатите. Дури и премногу. И македонската култура, сигурен сум, ќе преживее и без „творештвото“ на вакви гниди. И ред е шансата да се даде и на некој друг, барем на некој помлад, а ги имаме, доволно, и добри. Ги мерат улиците низ Македонија, или – се иселуваат!

СИГНАЛИ

Претходната власт немаше ама баш никакви проблеми со сигнализацијата. Особено во културата. Важеше правилото: и шуто и рогато, само да е наше. Или, како алтернатива: или си со нас или си против нас. И така функционираше се’! Така се стануваше писател, уметник, продуцент, режисер, актер … Токму она што Тричковски го нарекува одбивање „да бидат тоа што се“! Полесно беше, и попрофитабилно, се разбира, да се биде клиент-сликар, клиент-режисер или продуцент, клиент-писател, а особено клиент-директор, и тоа според чиста партиската припадност или наклонетост, која што мораше да биде безусловна и – вечна. Немаше тинтири-минтири, ти реков ми рече, менување на бои и дресови. И тоа добро се плаќаше (добро? глупости, се плаќаше одлично!). И, да се разбереме – немаше случајности. Тоа што, денес, некој сака да ги претстави нештата како некаква беневоленција на бившиот режим да толерира се’ и секого во нивните редови е тешка лага. Превара, манипулација, лажга со многу опшаки. Такво нешто тие не допуштаа, имаа контролори на сите културни „линии“ и „станици“ и не можеше да им промакне непроверено или дискутабилно име. Точка! Сегашните бајки за деца дека некој бил независен ама со години влечел пари од пуфлата и шизоидниот „архитект“, дека немал никаква врска со нив и дека тие го ценеле само заради неговиот / нејзиниот творечки труд не ја надминува дури ни претшколската возраст. Такво нешто во оваа Македонија не се случуваше. Точка! А на пулените се’ им беше дозволено. Не знам уште колку примери треба да се наведуваат, уште колку ревизии да се направат, уште колку податоци да излезат во јавноста за да се заокружи сликата за сите криминали на бившата власт во културата? Нивниот умислен елитизам не беше ништо друго туку најпроста криминална узурпација и провинцијално / сељачко чепатење врз врмовското буниште. Сега паниката од бастионите во централната власт се префрла на оние во локалните вмронски тврдини. Од Скопје па до последното село сељачката елита тресе вилици и бара засолништа што ги нема. Можеби ќе ги прифатат во некое свирипичино? Баш би сакал да го видам алуминизираниот лудак на трибина во некое од тие тр-четири (се’ уште) вмронски упоришта, како им го објаснува ефектот на гама зраците врз родот на овогодишната зелка и вмешаните прсти на чичко Сорос во таа операција! Којзнае со какви овации би го пречекале? Иако ни во тоа не сум баш многу сигурен. Та ни тие луѓе таму не се баш такви тутмаци. Можеби им останува само на рифеншталкине да снимат нов филм, овојпат наречен “Големата неименувана кражба“, а со тема за „невидената кражба“ на локалните избори во РМ во 2017 година. И филмот ќе чини, пари се разбира, ама дали ќе бидат разбран од публиката?

За разлика од до вчера, денес, особено во културата, виреат различни сигнали. Повеќе случајно отколку намерно или како некаква политика. Но, и таквата сигнализација внесува забуни. Особено бидејќи за такво нешто апсолутно нема потреба. И особено заради тоа што тоа претставува директна навреда за цела низа творци и културни работници кои беа целосно дискриминирани во изминатата деценија. Ни оваа култура ниту оваа држава имаат потреба да влегуваат во филмот на нарцисоидните пулени на бившиот режим, на разноразни глупици кои мислат дека се продуцент(к)и, на режисер(к)и со двонеделни курсеви, на умоболни сликари и самопрогласени експерти за се’ и сешто. Зошто? Затоа што токму тоа беше она што ја уназадуваше македонската култура цела деценија, што ја изјадуваше одвнатре, што ја строеше според кривоверни партиски правила. Оттука, сите договори – (демек) правосилни а всушност октроирани – треба да подлежат не на проверка или процедура туку на едноставен, обичен потег на раката што сомнителната хартија ја кине на две парчиња. И на дополнителни, поситни парченца и – се фрла во ѓубре. Толку! Без објаснувања, без убедувања, без образложение. Зашто и нам никој не ни даваше образложение за сите нервози, одбивани проекти, фрлени буквално в ѓубре, или крадени па појавувани подоцна, во видоизменета (но доволно препознатлива) форма. И тоа нема да биде никаква одмазда, уште помалку неправда: сите нивни „проекти“, сите нивни договори се дело на криминалната банда. Точка! И каква обврска би имала оваа власт истите да ги сервисира? По истата логика, требаше ли владата на Заев да ја заврши програмата на шизофрениот „архитект“, зашто и таа, впрочем, беше „легална“ владина програма?

И токму за ова треба, и мора, конечно, да се чуе гласот на македонската култура. Сега, или – никогаш. Како што впрочем се слушна и волјата на гласачите на локалниве избори. Подобар сигнал од тоа – здравје! Се разбира, и културата има избор: може да остане еднакво молчалива криејќи ги гнидите во своите редови, но веќе утре нема да има кого да обвинува за состојбите. Веќе утре никој друг нема да им биде виновен. Ако оваа македонска култура не најде сила да се справи со криминалците во нејзините редови, ако тие и понатаму го цицаат културниот буџет за нивни идиотски „проекти“ повикувајќи се на некакви договори со бандистскиот режим, тогаш, утре, оваа култура нема да има право на глас. Затоа, сигналите што денес ги испраќа власта до македонската култура мора да бидат јасни, препознатливи и пред се’ чесни и правдољубиви. Исти, впрочем, како и сигналите што се испраќаат до корумпираното судство и навестените во него реформи, до куртонизираните медиуми, до клиентелистичкото образование … до бескичмената бизнис заедница. И тие конструктивни сигнали ќе значат знак на почит на власта кон вистинската македонската култура, без оглед колку таа сега изгледа мала, немоќна, се’ уште заробена од пулените на криминалната банда и нивните трабанти!

CAMP DAVID

Се разбира, во политиката, велат, е се’ дозволено, па дури и најновата идеја за некакво политичко помирување – не баре се карале како најдолни пазарџики – помеѓу македонските политичари односно помеѓу позицијата и опозицијата. И тоа во Париз. Нешто како европски Camp David! За што и како ќе ги мират останува да видиме.

Но, што врска има тоа со културата? Па има, зашто сето ова што го гледаме околу нас многу наликува на тоа: на културен Camp David! Да, некој ќе каже: и културата е политика односно и во културата има политика. И можеби и тука има простор за мирење? Зашто ние сме, нели, мала култура, па на што ќе личи ако се глочкаме меѓу себе, ако се диференцираме на едни и други и слични будалаштини. Па повторно би се спомнале божем политички одмазди и слични глупости, само нештата да останат какви што се. Нормално, ама ние овде не говоревме, ниту пак говориме за тоа односно за политиката во културата. Сериозна политика во културата би била кога на госпожата „режисјорка“ на политикантскиот памфлет за (божем) неименуваниот ден но гласно именуваниот „злосторнички“ народ НЕ би и’ дале нови пари за филм. Е тоа би била вистинска политика во културата, и во филмот. Вака – ние говориме само за продолжување на некои чудни инерции, дури збунувачки, да не речам неверојатно неразбирливи. Тоа му доаѓа исто како Симон Трпчевски да го повтори оној циркус по втор пат на отворањето на новиот објект на Македонската филхармонија! (Апропо Филхармонијата: мислам дека државата мораше да побара и да најде сериозен основ и да и’ стегне тужба на министерката за кредитни картички – авторство на Тричковски – за оние 15 милиони евра долг за објектот! Башка за сите други превари.). Или, зошто па оној улавион алуминизиран „сликар“ повторно да не добива пари за по пет-шест изложби годишно? Та нели е – најбољи, чиста авангарда тоест постмодерна? Или да се најде нов махер да ги преиздаде сите оние „велелепни“ томови на библиотекарон академик и „архитектот“ шизофреник, сега само со нова издавачка куќа и со видоизменет дизајн? А на онаа банда од наши „угледни“ писатели што аминуваа на тој „проект“ да им издаде собрани, избрани, разбрани и неразбрани дела!

И не е само тоа, или тоа е најмалку што може да не’ тангира. Кај биле, кај не биле уште 500.000 или 5 милиони евра! Но ние, нели, сакаме да говориме за нови културни состојби и предизвици, кои што ќе се базираат НЕ на наследени права, на партиски релации, на пријателски или којзнае уште какви други односи … туку на квалитет, на демократичност, на компетитивност и на плурализам на интереси и идеи!? Ако македонската култура и по јуни 2017 година продолжува со старите односи и „приоритети“, ако претходната криминална банда ги врзала за неколку години однапред своите пулени со некакви (божем) обврзувачки договори кои што новата власт само ќе треба да ги сервисира – како што впрочем беше случајот со целата програма на Министерството за култура за оваа година – тогаш чуму промени? Па да им ги префрлиме парите однапред за неколку години, да им кажеме на другите да си преспијат уште едно три-четири сезони … па тогаш нека се јават со идеи и проекти.

Ако и тогаш не биде доцна, се разбира, зашто овие дотогаш повторно ќе се залауфаат, ќе фатат не еден туку по три нови приклучоци и ќе склучат договори за уште нови три-четири години, однапред. Тие тогаш ќе бидат така добро вгнездени, нафатирани, напарфимисани со сите можни мириси што нема ни да ја почувствувате или препознаете криминалната реа што се шири околу нив. И која што опасно се заканува да го контаминира целиот македонски културен простор. Зашто, ако македонската култура имала некакви развиени „сензибилитети“ во изминатиов период, тоа е, пред се’, изостреното чувство за пари односно профит, но и чувството да намириса како дуваат ветриштата. А овие ветришта дуваат повторно во едрата на бандата. И тоа културата го гледа, и се прилагодува, повторно се групира, се ококорува. Сите гниди повторно подаваат глави под камењата!

ДИФЕРЕНЦИЈАЦИЈА

Јас многу добро знам дека македонската култура во принцип е добронамерна и мирољубива, дека лесно простува, дека често е некомпетитивна (за жал) и некомпатибилна, дека е затворена во некои свои „идеали“ во кои што европскиот дух тешко продира. Често е и нестручна односно непрофесионална и тешко прифаќа критика, иако точно знае – или мислам дека знае – кои и’ се слабите страни. Заради сето ова, македонската култура можеше да биде подложена на таков безмилосен некултурен инженеринг, невиден во европски размери уште од времето на наципропагандата. И ја трпеше таа пресија прилично молчаливо, со ретки исклучоци, што ќе остане нејзина тешкооправдлива историска црна дамка.

Но, од друга страна, останува нејасно зошто и денес молчи – со ретки исклучоци, се разбира? Кои се тие самонаметнати стеги, каков е тој самотренинг да се игнорира се’ што се случува и надвор и внатре, во културата мислам, кои се тие врски што ги држат на узда со бившиот режим? Зашто, извинете, но како е можно никој јавно да не се запраша што уште прават еминентните припадници на бившиот режим во нејзините редови, кој тоа им дава простор во медиумите, и зошто, кој воопшто има потреба од нив во новата македонска култура? И не само тоа туку водат манифестации, дури и меѓународни, делат лекции, директоруваат, солат памет, се закануваат …! Да ги набројувам? Можам и тоа, ама и онака сите ги знаеме, и предобро ги познаваме за да (повторно) трошиме зборови на нив. Но, што е уште полошо, ние на нив арчиме не само зборови, туку и време и пари! Што е невиден мазохизам.

Од друга страна, јасно е дека новата власт ќе ги разрешува овие прашања полека, политички, внимателно, (божем) сето тоа да не заличи на некаква (политичка) одмазда. Иако оние другите, односно оваа истава некултурна багра сосема отворено и без пардон се пресметуваше со сите кои им пречеа по која и да е’ основа. Но добро, тоа можеби треба да е (оправдан) пристап на политиката, во иста мера како што и справувањето со последиците од она грозоморно „Скопје 2014“ мора да оди внимателно, според закон и процедури, иако истото беше октроирано целосно незаконски, насилно и политички. Меѓутоа, самата култура е таа што може, и мора да се справи со гнидите во нејзините редови. Како што и архитектите, на сите рамништа – на ниво на асоцијација, поединечно, професионално, стручно – мораа да најдат начин да истапат и кажат што и како мислат за оној антипроект. Ако тоа не се случи, ако културата не постави барем неколку прашања, јавно, јасно и гласно, и ако сето тоа го препушти само на политиката, тогаш ќе докаже дека не заслужила ништо подобро од она што и’ се случуваше во изминатите десет години. Ако, имено, ние, преку соодветни прес конференции (еснафски или какви и да се) не добиеме информации кој се’ режимски жарел и палел низ македонската култура – во уметноста, во филмот, во издаваштвото, во заштитата на културното наследство итн. – а тоа проследено и со дистанцирање од гнидите и нивна осуда, тогаш македонската култура навистина не заслужила ништо подобро. Ако никој од заштитарите не каже јавно какви беа криминалните зделки во најкриминалната македонска институција наречена Управа за заштита на културното наследство, како тогаш Македонија утре ќе се справува со истите предизвици? И никој ли нема да каже дека се’ уште луѓе, бивши функционери токму од таа Управа, шетаат низ локалитетите со металдетектори, а криминалните перјаници на истата институција комотно делат лекции што е заштита а што не е? Или ако никој од еснафот не побара финансиска и стручна ревизија на сите филмски проекти во изминатава деценија, а особено на гнидите кои работеа по диктат на политиката, тогаш за каков утрешен македонски филм ќе говориме? Или ќе се снима по стариот груевистичко рифеншталски терк? Ако, како што вели Магрели, некои современи италијански режисери ја разоткрија денешницата на Италија, која и каква денешница добивме ние од македонскиот филм: на пример дека филмот може да служи како политички плакат, па дури и да биде политичка нарачка / памфлет за (ре)конструирање на едно грозоморно злосторство? Или нема ли некој од издавачите – а најдобро од издавачките асоцијации – да излезе со извештај како тоа се делеа буџетските пари, кој издавач колку добиваше, како тоа одделни издавачи станаа државни издавачи, кој колку заработи во македонската издавачка индустрија …? Зашто тоа беше индустрија, нели, во која што одделни фирми заработија вистински богатства? Или сакаат да веруваме дека повеќе им е грижа колку книги ќе можат да пријават на актуелниот конкурс, а останатото нека оди по ѓаволите? Или, навистина ли некој мисли дека заборавивме како не’ убедуваа, како на пример „џезерон“ на пуфлата, дека прекрасно се живее во македонската култура? Се разбира, (не)културниот живот беше прекрасен, ама само за неколкумина. Или, можеби, има и такви кои навистина веруваат дека македонската визуелна уметност ја претставува онаа банда составена од улавион алуминизиран „сликар“, BMW-овскиот венециски манипулант, онаа „госпожа“ што ни го нагрди градот со нејзините “дела“ … и ним слични? И ќе се осоколи ли некој од фамознине ни плашливци на ФЛУ да каже како, и зошто, истата експресно ја примија во своите редови, и по кои и какви заслуги? Или по чија наредба?

И списокот, и прашањата можат да се развиваат во недоглед, но: ќе има ли одговори? Ако и прашањата и одговорите не дојдат токму од македонската култура, тогаш таа самата си потпишува смртна пресуда. Тогаш таа не е ни култура ниту уметност туку само аморфна политикантска збирштина со која што може бескрајно да се манипулира. Ако таа свесно и беспоговорно ја прифати таквата разврска на нештата – злосторниците да продолжат да виреат во нејзините редови како ништо да не се случило а политиката да биде главниот судија, тогаш воопшто и не заслужува да се нарекува култура. За неа, тогаш, (ќе) постојат низа други имиња / називи што поблиску (ќе) ја определуваат нејзината сушност!

ТИВКА АМНЕСТИЈА

За да ја завршам темата за Злото и неговите последни денови особено ми се уклопува предизборниот восклик на премиерот: „Да ја ослободиме Македонија од остатоците на режимот!“. И тоа се покажа како сериозно обмислен, дури триумфален повик во конечната победа над силите на мракот. И не го кажувам ова со никаква патетика на ум – иако зборовите „силите на мракот“ навистина прозвучуваат хобитско стриповски, ама ние ги преживеавме во реалниот живот! – ниту пак со идеја да ја воспевам сегашноста како безгрешна состојба и најсветла иднина. Далеку од тоа, ама сигурен сум дека, досега, само е чепнат врвот на мразот што полека се топи иако доаѓа зима, и дека допрва ќе слушаме и гледаме кој се’ и на каков начин, а особено за какви пари, „гинел“ и лежел за Македонија, или сликал и снимал, или пишувал и компонирал … И тоа ќе биде вистинската вистина за таа и таква Македонија која што тие вечно ја носеа во срцето, нели, или во џебот, како подобра варијанта! Тоа ќе биде вистинската Енциклопедија на македонската култура за таа деценија.

Зошто ја спомнувам само културата во овој контекст? Па затоа што политиката на груевизмот – ако веќе сме го прифатиле тој термин како општ за вкупните состојби во земјава во изминатава деценија – допре до сите сегменти на општественото живеење, а особено драга му беше културата. И тој на неа. Зашто имаше човекот широка рака, мора да се признае, што е својствено за дудуците од тој тип. Мислам на оние човечиња кои уживаат да се врткат во, демек, повисоки општествени кругови (а овој наивно помисли дека македонската култура односно неговите пулени во истата се токму тоа!), особено заради фактот што, кутрите, ништо од тоа не знаат и не разбираат, ама политичката моќ им ја дава силата да командуваат и да бидат слушани дури и таму. И делеше „шаком и капом“ на оние кои беа спремни да слушаат. И да постапуваат според наредбите.

Е сега, ако политиката (ќе) се бави со политичарите на груевизмот, нели е ред културата да се бави со културата на груевизмот? И по таа логика, мислам дека никогаш – или барем во догледно време – нема да ни биде доста од разобличувањето на сите пајтони што се влечеа зад неговата „културна политика“, преполни со автори и авторчиња, уметници и уметничиња и сета останата багра, одговорна за сите културни злосторства на ова тло во изминатите десет години. И ако пуфлата одговара политички, нејзините пулени – почнувајќи веќе од самото Министерство за култура, се разбира оние кои се огрешиле од законите и професионалната етика (ако воопшто ја имале) – треба и мора да одговараат прекршочно и кривично за сите злодела во културниот сектор. И професионално, се разбира, а не да пишуваат писма, да се редат во редот за нови пари за „проекти“ и слично. Некои од нив, велат, се врзани со договори со груевизмот веќе две-три години однапред, а македонската култура морала да ги почитува тие договори. Ма није ваљда? Па што сме ние овде, и за што сме? Да бидеме нивни измеќари уште толку години, да им ги подариме сите пари во културата само затоа што пуфлата и нејзиниот шеф биле умни и ги обезбедиле неколку години однапред, демек да не страдаат за леб?

Затоа и таквиот наслов, затоа и чувството дека полека влегуваме во период на некаква тивка амнестија во културата каде пајтонџиите, организирани беспрекорно, се разбира, како и секогаш, вршат пресија во медиумите и во целата јавност како, ете, тие се всушност, обесправените, тие да ти биле дури и цензурираните, или малтретираните, што ли? Оној режисјорон одвај дочека да му тутнат микрофон пред муцката и токму папагалски да труби како претставата му била откажана – а продале само еден билет! – ама збор не кажува за десетиците илјади евра инкасирани за секоја будалаштина што ја смислувал и каде самиот себеси си делел улоги на пишувач, преведувач, читач, сценограф, костимограф (не, пардон, тоа била ќеркаму), инспициент (што е улога што најдобро му лежи, убеден сум!) итн. И за него, и за таквите како него, (рифеншталкине, на пример, или оној улавион алуминизиран „сликар“, па некои бивши директорчиња на театри и слични на нив тролчиња) секогаш ќе се најде микрофон пред муцката, главно од онаа укоченана телевизија и нивни „стручњаци“ за култура, за да ги чуеме нивните „маки“ со новата власт. И никој, за живо чудо, не ги прашува за нивните успеси со – старата власт?! Што се случи, се заборави ли тоа, така бргу, избришано како со гумичка? А сите оние кои не смееа да припарат до Министерството за култура и неговите трезори, кои цели десет години немаа право на професионален збор или дело, чии имиња беа потцртувани со црно за да некому не му текне да ги покани на некој од нивните државно партиски славја, тие повторно ли ќе бидат проскрибирани само затоа што злосторнициве се прегрупираат и организираат потпомогнати од се’ уште виталните груевистички медиуми но и од тезата за неопходна тивка амнестија? А зошто тогаш би ги гонеле и би ги суделе и нивните газди, кога се’ може така добро да се изрелативизира?