All posts by ТЕОДОСИЕВСКИ: Се’ тече, се’ не се менува

КОНТИНУИТЕТ НА ДИСКОНТИНУИТЕТОТ

Ќе бидам искрен: ме фаќа голем гнев кога денес го гледам Скопје. Секоја будала која што имала малку некаква власт во изминативе триесетина година оставила своја трага. Ама буквално секоја! А тоа се деструктивни траги, траги што оставаат рани, рани што болат, болка што уништува секаква надеж. Тоа се траги со тенденција да бидат вечни, се разбира не во буквалната смисла на зборот, но според нашето однесување, особено според однесувањето токму на власта, ќе траат.

И токму затоа ова проклето „Скопје 2014“ е (уште) еден од големите тестови за оваа власт. Тест неспоредливо поголем од оној налудничав „Рекет“, тест на кој што, според сите назнаки, (повторно) паѓаат. Тест како и правосудството, па здравството, па образованието, па културата, па администрацијата … Каде што дефинитивно паднаа. Ама ова е – град! Град кој што живееше последниве години од нивните ветувања, кој што дишеше со вербата за конечна победата на човечкиот ум.

Што е најтажно, (ни) оваа власт не верува во потенцијалите на својот народ, особено не на младите генерации – иако, еве, премиерот повторно се повикува на младоста! – кои во неколку сериозни наврати покажаа дека го познаваат градов, дека го сакаат, знаат како со него, дека и за него може да има надеж. Сите тие нивни напори поминуваа(т) речиси незабележено, некако залудно, загубено. Како на овој простор да живеат две општествени групации, едни покрај други, како во магла. Никако да се сретнат, политиката и струката, политичарите и компетентните.

Само последниве години (релативно) млади македонски архитекти го промовираа и она вистинско модернистичко Скопје дома и надвор, во светот, како и можните идеи за некое поинакво Скопје утре („Architektur im Mazedonischen Kontext“ во Виена, „Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia 1948-1980“ во Њујорк, „Freeing Space / Ослободување на просторот“ на Архитектонското биенале во Венеција итн.). Ги гледа ли некој, ги следи ли, ги слуша ли нивните идеи? Какви црни налепници со глупави текстови кога младиве умови ви нудат светски решенија? До кога ќе бидат игнорирани, и зошто? Една од нив вели: „Еднаш јавно изјавив дека Скопје е есенцијално модерен град. Оттогаш, речиси секој ден се обидувам пред себеси да си ја оправдам оваа констатација, зошто со секој изминат ден Скопје е се’ помалку модерен“! Да, за жал, и уште повеќе: со секој изминат ден Скопје е се’ помалку град, пред наши очи се претвора во една грда, загадена, провинциска спална соба за половина држава каде што секој може да прави што и како сака. Овој град не само што остана без минато, без неговата и нашата меморија, туку останува и без иднина. А сегашноста? Неговата сегашност е приказна за себе, се’ повеќе наликува на оној кутар монструм на Мери Шели. Оние лепенкине божем требаа да да сокријат некој од шевовите, ама само ги потенцираа.

Ако она што се случуваше во Македонија од 2007 година наваму го нарекувавме шизофрена инсталација од позиција на сила и моќ, а подоцна и пари, а под закрилата на политички „програми“ и национални „проекти“, односно, историски гледано, уште едно насилно прекинување на развојот, уште еден дисконтинуитет, ние сега го живееме континуитетот на тој дисконтинитет! Парадоксално, нели, ама вистиното. Зашто во овие две години се заокружија сите шизофрени инсталации на оние полуписмени провинцијалци кои патем ја украдоа и цела држава. Се’ што тие оставија, овие продолжија! Навистина ли она довчерашно криминално општество се покажува толку силно, безмалу неуништиво, или има и многу други причини што одат на рака на таа теза? Тие одговори се работа на социолозите, но тие не си ја вршеа работата ни вчера, така што е илузорно да се очекува да ја вршат и денес. Но, оние кои ги спомнав, оние млади македонски архитекти и урбанисти (а изгледа се’ уште идеалисти), и не само тие, отворено нудат помош, решенија кои што, очигледно е, никој не ги сака. И во тоа сме континуитетни, исто како и во времето на груевизмот! Се’ уште се препелкаме во стапицата поставена од оние политикантски шалабајзери и нивните квази-интелектуални трабанти, кои под превезот на некаковси патриотски наплив маскиран како десен (или лесен) конзервативизам, национален романтизам и потрага по идентитетот, на ова општество му поттурнаа радикален прекин со сите општествени, културни и уметнички традиции во државава градени повеќе од седумдесет години. Да, некој ќе рече дека очигледно не сме биле доволно зрели да се спротивставиме, доволно интелектуално, но и политички, за да се одбраниме. Веројатно, но тогаш како, и зошто и денес, кога мислиме, односно мислевме дека се покренува нов прогресивен бран, талкаме во истиот провинциски лавиринт? Некој мора да одговори на овие прашања! Кога-тогаш.

Рехабилитацијата на овој град, па и на целата држава мора еднаш да започне. Колку побргу – толку подобро. Зашто оној „Рекет“ е само добра опомена дека дисконтинуитетот трае, односно дека криминалот има континуитет, длабок, широк, висок. А „Скопје 2014“ беше парадигмата на тој дисконтинуитет, на тој прекин на македонската модернистичка приказна не само во архитектурата, туку во вкупниот однос кон пошироките европски / западни културни вредности! Ако ни тоа не го знае оваа власт, навистина ништо не знае. Затоа, наместо се’ уште да игра по жиците на груевизмот, ова општество мора да ги бара брзите и проверените излези. Излези кои што, всушност, одамна му се понудени, само треба да ја смени розовата партиска оптика и да погледне со европски очи. Се’ е тука, на дофат, објаснето, образложено, верификувано. Но и да не е, впрочем, зарем континуитетот на дисконтинуитетната криминална политика на минатиот режим е навистина некаква македонска опција? Ако не повеќе, зарем уште има дилеми дека, како што точно укажа Ивана Драгшиќ, суштината на ова „Скопје 2014“ е „систаматскиот удар врз процесите на демократското донесување на одлуки и врз сите институционализирани процедури кои што овозможуваат одржливо и хумано просторно планирање“! Но, и зарем никој навистина не гледа дека и сегашниот начин на носење одлуки не само во врска со градов – ова со лепенкиве е само инцидент! – е потврда на континуитетот на тие „политики“?

Advertisements

ПРЕИМЕНУВАЊА

Ете како се рушат тенки митови, митови без корен: со приведување! А приведување во случајот со еден од најголемите (познати) криминали во поновата историја на Македонија, а едновремено и најтенок и најплиток како можен мит – она „Скопје 2014“ – би значело негово УРИВАЊЕ. Целосно, неотповикливо, безмилосно враќање на узурпираниот отруен со кич простор во првобитната состојба. Онака како што предлагаа(т) сите стручни и умни луѓе во државава! Секое калкулирање со овој отров низ формите на некакви смешно-трагични налепници, објаснувања, појаснувања, барање божем предлози од граѓаните за ступидни пренамени и слични будалаштини само го вбризгуваат отровот подлабоко во сите општествени пори. Таквото барање компромиси онаму каде што не може да ги има го доуништува и онака дестабилизираниот рејтинг на оваа власт. Еден од тие целосно нејасни компромиси (со кого?, и зошто?) во оваа приказна е и изненадното преименување на нашиот главен лик во лепенкиве, оној „Воин на коњ“ кој до вчера само го глумеше Александар Македонски, а сега преку ноќ се стори со име и презиме, и тоа – Александар Велики! Зошто? Има некакво објаснение? Или веќе, од пред некој ден, онака, со декрет (чиј?), тој не е само некаков обичен воин на коњ, а нема да биде ни „Македонски“, туку  ќе биде само „Велики“? Како што и Делчев ќе биде Бугарски, а не Македонски? Не дека ми е гајле (за Ацета), ни најмалку, викајте го ако сакате и Марсовски, ама верувам дека има многу вжештени глави на кои (ќе) им е гајле, ќе бараат објаснување, нема да го добијат, ќе метастазираат погрешните митови, ќе регрутираат нови жртви … Навистина има(ше) потреба од тоа? Не можеше да се реши поинаку? Некој да објасни? Ќе успееме ли навистина да ја избришеме придавката „Македонски“ до името на овој … (хм, како да го наречам: војсководец, освојувач, империјалист, масовен убиец …) и од сите книги, истории, визуелни претстави (не само кај нас!), за да остане само она „Велики“? Тешко, незамисливо, неизводливо. Или битно е да ја избришеме таа придавка само од овој споменик? А понатаму, колоквијално, повторо така ќе си го нарекуваме? А така, впрочем, го нарекува и (барем) половина од светот. Сеедно, ок ако е така, но некој и тоа треба(ше) да го објасни, нели?

Но, морам уште еднаш да повторам: не можеше ли поинаку, не само придавката по името на Александар, туку целиот случај со лепенкиве, со конкретните споменици, со целото отровно „Скопје 2014“? Повикувањето на т.н. „Преспански договор“ односно документот званично наречен Конечна спогодба за решавање на разликите опишано во резолуциите 817 (1993) и 845 (1993) на Советот за безбедност на Обединетите нации, за престанување на важноста на Привремената спогодба од 1995 г. и за воспоставување на стратешко партнерство меѓу страните во голема мера не одговара на актуелните постапки на македонската страна, особено во делот со онаквото означување со лепенки на „спорните“ споменици. Зошто го велам ова? Затоа што во Делот 1, член 8 точка 2, стои дека „Во рок од шест месеци од влегувањето во сила на оваа Спогодба, Втората страна (односно ние, м.з.) ќе го преиспита статусот со спомениците, јавните згради и инфраструктурата на нејзината територија и доколку истите на кој било начин упатуваат на античката елинска историја и цивилизација, што претставува составен дел од историското или културното наследство на Првата страна, ќе превземе соодветни корективни дејствија со цел делотворно да го разгледа прашањето и да обезбеди почитување на таквото наследство“. И немам намера да завлегувам во суштината на одделни делови, формулации и цивилизациски небулози, зашто за тоа е многу доцна. Иако, политички гледано, целиот член е коректен односно вели дека „Втората страна ќе го преиспита статусот со спомениците …“. Првата страна, тоест Грција, односно дотичниот член никаде не сугерира што и како треба Втората страна (тоест ние) да направи. Не спомнува обележување со налепници или друг тип табли, не спомнува никаква интервенција врз споменици итн. Доколку некакви мерки дополнително биле устно договарани, тоа е сосема друга работа. Такви информации неофицијално беа спомнувани во јавноста, но сето тоа остана на кафеански муабет. Но, и да се точни тие муабети, дури и устно да биле договорени некакви мерки, мислам дека иницијативата морала да припаѓа на нашата страна. А можеби така и било и најверојатно ваквите лепенки биле предлог на нашата страна. Заради целосната нетранспарентност на таа постапка сега можеме само да нагаѓаме, не само за овој дел туку и за многу други суштински работи кои во оваа држава се одвиваат зад замандалени врати. И притоа допуштаат лоши решенија за земјата.

Но, сеедно, не велам дека мерката наречена налепница како „соодветно корективно дејствие“ е катастрофална. Напротив, таа можеби е најбезболна во овој миг. Ако е привремена. Ама, очигледно не е односно, повторно, сите шпекулации на оваа тема се отворени бидејќи никој од Владата не дава соодветно јавно, јасно и прецизно образложение на постапките и нивното значење. Како што не се сеќавам дека некој јавно го поставил прашањето што да стои на тие лепенки. Или и тоа мора да се реши во затворен круг, па што ни даде Господ? Ок ако тоа прераснува во навика (и) на оваа власт но, би рекол, не сум сигурен дека е избрано најсоодветното решение и најсоодветниот текст. За текстот веќе пишував, но морам ова уште еднаш да го потенцирам: каде стои, кој утврдил дека ова е споменик на Александар Македонски (тоест Велики)? Владата, со некаков таен заклучок, или Комисијата што работела на „случајот“, или некој трет? Ако авторот на скулптурата, независно од нејзината естетска вредност, ја видел и изработил како „Воин на коњ“, па следствено така и ја нарекол, врз основа на што се импутира дека тоа е баш оној „елински“ Александар Македонски (тоест Велики)? Дозволено ли е воопшто некому такво (самои)менување, освен на авторот на тоа дело, или „дело“, сеедно? Мислел ли некој на ова или нештата се земале здраво за готово, онака како што кажала Првата страна? Иако Првата страна тоа и не го кажала, такво нешто не е посочено во Спогодбата. И што ако утре некому му текне да ја преименува онаа прекрасна скулптурална композиција на Мирковиќ токму пред Владата и ја нарече Споменик на бугарскиот фашистички окупатор на Скопје? И побара да се отстрани? Отвораме ли со ваквите самоволија вентили што во блиска иднина можат да не потопат? Бегајќи од клучниот аргумент – дека не само тој споменик туку и целото „Скопје 2014“ е една огромна криминална дивоградба, нешто што оваа Влада веќе го констатирала пред две години, завлегуваме во наивни „операции“ кои предизвикуваат, најблаго речено, потсмев.

МИТОВИ

Не знам од каде му на „Шпигел“ наслов дека „уништен е митот за хероината Катица Јанева“? Какви тоа  информации добиваат ова странциве од нашава вуко……? Ние сме имале, и имаме, многу митови, ама ваков мит … не паметам. (А како кутрата избега вчера од новинарите … каков мит, какви бакрачи).

Елем, еден од многуте наши современи „митови“ е и ова „Скопје 2014“. Зашто, како што и кај вистинските митови, со време, се заборавал авторот односно митот прераснувал во производ на колективниот дух, така и оваа шизоидна градежна скаламерија полека но сигурно преминува во општа сопственост, во колективен производ на провинцијалниот и криминалниот македонски дух. Зашто, всушност, ние ни денес не знаеме кој навистина ни го смести ова чудо среде градов? Тоа очигледно не го знае ни сегашнава власт па смислила – ако воопшто е мислена – таква хермафродитска формулација на лепенкине што ги поставуваат на дел од спомениците. Факт е дека криминалецон од Будимпешта јавно рече дека тој стои зад овој проект, ама тоа ништо не значи. Истото можеа да го кажат многумина, односно не верувам баш дека тој самиот го смисли сето ова. Нема тој таков капацитет. Но, формално, воопшто и не е битно кој што смислил, туку кој сето ова го платил. А го платил овој народ, директно од државниот буџет тоест од парите што му ги земаат на име данок и други (легални) конфискации. Тоа ќе рече дека овие споменици, односно целиот глупав „проект“ е баш народен? Да, зашто никој, или речиси никој не се бунеше кога сето ова се градеше. И да, подоцнежните анкети кажуваат многу, ама тоа е сепак пост фестум! Затоа, повторно, се чини најсоодветна лепенката што гласи „Народот на Република Северна Македонија во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“. Тоа нема целосно да одговара на вистината, ама бидејќи и оваа работа полека станува мит, ќе звучи подносливо, нели? Иако некој може да каже дека воопшто и не е битно кој го поставил споменикот односно спомениците туку кој ги ОСТАВИЛ да стојат, плус троши пари – повторно народни пари – за нивно одржување. Зашто, ако едно злосторство врз јавниот простор го оставате да живее и да го труе просторот и народот, а ова злосторство е отровно пар екселанс, тогаш вината, извинете, не е кај оној што го поставил, подигнал, изградил. Дел од оние монструозни нацистички концентрациони кампови не се оставени во спомен на убијците што ги граделе, туку во спомен на жртвите и како опомена за идните генерации! Сака некој да ми каже дека и овде имаме слична идеја? Не баш, не верувам, зашто тогаш на лепенките треба да стои сосема друг текст. Оттука, повторно, истото прашање: кому навистина му треба (и) ваков скандал  наречен официјализирање на тој идиотски „проект“? Кому ова навистина му треба, зарем некој и од ова влече пари, или мисли дека ќе извлече?

Од друга страна, овој скандал е на еднакво, а во суштина на многу поголемо рамниште од оној смешен (и нејасен!) „Рекет“. Зашто нам никој не ни ветуваше „Рекет“ или „Не-рекет“, ама ни ветуваше дека „Скопје 2014“ – ќе го нема! Ќе испари, односно ќе го „изедат“ инспекциите, елаборатите, законите … правната држава. Испадна – ништо од тоа / од неа! Како што нема(ше) ништо ни од реформите. Зошто? Има некакво објаснување или ние треба да нагаѓаме? Извинете, доста ни е од нагаѓања, од „читање“ на намерите на другите. Такво нешто не постои во современата политика! Та белки за тоа беше борбата? Или – не?!

Како и да е’, вториот интересен момент со лепенкиве, покрај отсуството на подметот (кој), е и заборавањето на глаголот. Поточно: зошто во фамозната и многузначна (полу)реченица „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“, освен отсуството на она „КОЈ“, го избркале и глаголот тоест ШТО? Што ќе рече, ШТО „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“? Не ви недостасува некое зборче од типот: се подига, се поставува, се (из)гради … тоа и тоа, односно таков и таков споменик? Зошто никој не го разјаснува ова прашање? Или, во прашање е незнаење кој глагол да се употреби, а следствено и страв од грешка? Или ако нема глагол, како да нема ни споменик? Е па не е баш така, ене го споменикот, среде Плоштадот, и не само тој туку и сите други. Дали ако кажете „се подига“ тој и тој споменик мора да кажете и кој го подига? Па и не мора, кај нас ништо нормално и логично – не мора. Ама, кога ќе кажете „се подига“ тој и тој споменик „во чест на …“, секој паметен ќе го врзе подигањето со законската процедура пропишана со Законот за меморијални споменици и спомен обележја, а таква легална процедура – немаше, нели. Барем тоа сите го паметиме, а го памети и тогашната опозиција, сегашна власт! Исто или слично значење би имале и другите два поими „се поставува“ или „се изгради“, зашто и тоа подразбира запазување на извесни законски процедури кои што овде не биле запазени. Иако спомениците сепак биле поставени, а сега се и официјализирани. Или некој сепак се сетил да ги прочита главните стратешки определби на оваа Влада во делот за „Скопје 2014“, каде овој монструозен зафат однапред беше прогласен за „гигантска дивоградба“? Е па ако е така, а така пишува, како може една „гигантска дивоградба“, среде главниот град, или метрополата, како што многумина сакаат да ја нарекуваат, да стои веќе 2-3 години недопрена, а сега, конечно, и официјализирана од најголемиот нејзин противник – тогашната опозиција? Вака, извинете, сето ова изгледа како дотичните споменици да ни ги сместиле некои вонземјани на кои ни името ниту пак изгледот им ги знаеме, а ни ги сместиле преку ноќ и на мистериозно непознат начин што не умееме со зборови да го дефинираме! А можеби така и било, ќе каже утрешниот мит за „Скопје 2014“?

Но, дури и сето ова со смешниве налепници и уште посмешниот, да не речам трагичен, текст на нив да се прифати како една непромислена небулоза, моментно решение кое веќе утре може да се смени, останува главниот проблем: зошто вака се решава прашањето на „Скопје 2014“? Мислам дека, ако не повеќе, некој висок функционер од Владата, ако не и самиот Премиер, мораше да излезе пред јавноста и да ги образложи ваквите потези. Иако е тешко замисливо како би се објасниле и одбраниле таквите потези. Но, тоа е должност на оние кои спроведуваат една ваква мерка. Е сега, централното прашање, повторно, е: зошто токму ваква мерка и од каде истата произлегува? Од т.н. „Преспански договор“? Тоа, едноставно, не е точно! Но за тоа следниот пат.

П.С.

Апропо, каква лепенка ќе се стави на спомениот на Гоце Делчев, односно на сите три-четири негови споменици во оваа земја? Дека тој е Бугарин кој се борел за независна Македонија? Или, да не давам идеи … да не чуе г-ѓана загрижена Захариева?

П.П.С.

Абе, имаше еден гооолем вмровски миленик – стручњак за митови, сега вработен во Владата. Да не стои он и зад овој најнов мит со лепенкиве?

ОФИЦИЈАЛИЗИРАЊЕ НА КИЧОТ?

Морам да ја повторам последната реченица од претходниот текст, која што гласи: дали навистина со налепницата „Во чест на Александар Велики (или едокојси друг, може Филип Втори, може Олимпија итн., м.з.), историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“ се исцрпуваат сите планирани државни мерки контра овој налудничав „проект“ наречен „Скопје 2014“ или само мене така ми се чини? Прифаќам и тоа, јас да бидам тој виновниот кој, еве, сее смут и забуни кај жителите – иако тие, де факто, не се моја целна група туку тоа се граѓаните – на Скопје и кој заради „рефлексиите“ од гореспомнатиот „проект“ добива грчеви во стомакот заради што се’ помалку наминува во централното градско подрачје. Но, признавам повторно, ова со овие лепенкиве мене ми наликува токму на тоа: на официјализирање на кичот на „Скопје 2014“ односно негова верификација како наше секојдневие, наша сегашност и светла иднина, ни се допаѓало нам тоа или не.

Е кога сме веќе кај тоа допаѓање, бидејќи токму оваа власт се декларира(ше) за деморатска, транспарентна, народна (но не популистичка, се разбира) и проевропска – во што апсолутно, барем досега, сериозно не сум се посомневал, освен во ретки исклучоци – а згора на се’ дојде на власт токму на крилјата на демократско и проевропско Скопје тоест на оној дел од граѓаните (потенцирам: граѓаните, не жителите) на овој град кои беа згрозени од малограѓанштината, простаклукот, криминалот и беспризорноста на оној бивш режим, мораме да се потсетиме на една анкета токму за „Скопје 2014“ каде повеќе од 70% од граѓаните се изјаснија против таа грдотија во нивниот град. Токму затоа, секоја, која и да е’ власт, ако навистина е демократска, транспарентна, народна (но не популистичка, се разбира) и особено проевропска не смее да се оглуши од ставот на граѓаните на овој град за тоа монструзно чудо што ни го узурпира јавниот простор. Не сакам да се правам попаметен, но ако оваа власт, потенцирам повторно – особено оваа власт – не знае што е тоа јавен простор и во чие „владение“ е истиот, нека праша. Во нивните редови има сериозни луѓе кои знаат што е што односно што е рог а што свеќа! А во крајна линија, не мораат ништо да прашуваат: посочената анкета говори – се’. Впрочем, ако треба навистина да се потсетуваме, нормалниот свет во Општина Центар, и покрај сите саботажи од вмроните, три пати едноподруго го гласаше оној Жерновски – кој, патем, целосно ги разочара, а сега као некому држи „крешендни“ лекции! – токму заради надежта во конечното справување со криминалот и невкусот на тоа вмронско „Скопје 2014“. И од сето тоа не бидна ништо. Остана дури и онаа настрешница на „Белата палата“! Односно, поточно, бидна сосема спротивното: денес, токму од оваа власт – и локална и централна – добиваме налепници врз најшизоидните примероци на „Скопје 2014“ кои не’ етикетираат сите нас како доброволни учесници (не само) во најголемиот криминал во пост-југословенска Македонија! Не’ етикетираат не само како криминалофили наместо како криминалофоби, туку не’ прогласуваат и за малограѓани, сељачаана, кичофили … Тоа ли сме, навистина? Изгледа дека сме, без оглед колку поименично или (можеби) еснафски (во што повторно се сомневам!) ќе се дистанцираме од ваквите потези на актуелната власт.  Навистина не сакам да прејудицирам, можеби имало и поголеми криминали во онаа бивша Ју-Македонија, или во оваа екс-Ју Северна Македонија, на пример со приватизацијата и слично, ама сето тоа некако остана да лебди ни на небо ни на земја, со не докрај докажани далавери и учество на (тогашни) државни функционери во истото. Ама „Скопје 2014“ не е тоа, оваа идиотштина ја живее(в)ме и преживеавме неодамна, никој се’ уште не е (о)суден за овој криминал, дури напротив – ги ослободуваат (ене ви ја пуфлата како пример!), цел град (да не речам цела држава) чека некој да понуди спас зашто ни ветија подобри денови (и, дали, излажаа?) … ама изгледа дека тоа беше / е’ само наш сон?! Штета, а баш беше убав сон. И правичен, и правдољубив, и демократски. Барем така го сонува(в)ме!

Сеедно, моите желби не мора да бидат ваша стварност, уште помалку државна задача. Во оваа власт, велат, има многу паметни луѓе. Затоа, баш би сакал да знам: дали, после сите ветени „… уставно-правни, судско-кривични и инспекциски работи …“, налепницине значат одговор очекуван од мнозинството граѓани на овој град? Зашто, некому ова можеби му личи на соодветен одговор не на „Преспанскиот договор“ – тој со оваа работа има само некаква далечна врска – туку на сите обвиненија за и сврзани со она шизоидно „Скопје 2014“? Зошто велам дека т.н. „Преспански договор“ нема никаква врска со оваа мерка? Затоа што, да се постапуваше согласно ветувањата, и согласно наодите на неколку експертски тела формирани токму на државно ниво, меѓу другите и на Работната група за „Скопје 2014“ – ќе ме извини таа т.н. (нова) Комисија, ама таа „работела“ на веќе завршена работа!  – нештата досега ќе беа готови. Завршени, капут, енде! И волкот сит и овците на број.

Но, да продолжам на темата за волјата на граѓаните. Секоја власт, па и оваа во тоа не е исклучок, се повикува на волјата на народот зашто тој, народот, во крајна линија и’ ја доверува таа власт во негово име. И ова често пати го слушавме и од оваа власт. И токму заради тоа, нејзиното постапување денес во Скопје многумина (ќе) ја сметаат како постапување во име на народот, или особено во името на граѓаните на Скопје кои ја избраа и локалната власт. А налепницата го вели токму тоа, иако е прилично неписмено – знам, некој ќе рече: мудро – напишана. Лингвистите ќе најдат едно чудо грешки, се разбира, но мене ми падна в очи зошто формулацијата нема ни подмет ни прирок? На пример, КОЈ стои зад она „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“? Ние – граѓаните на Скопје; власта – на локално ниво, на централно …; некое здружение (како она на онаа будала); некоја партија …? Што ќе рече – реченицата е недовршена. Зошто? Бидејќи дури тогаш ќе се побунеа граѓаните на Скопје, па и пошироко? Затоа што логично би било реченицата да гласи: Народот на Република Северна Македонија го подига овој споменик „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“! Или, ако тоа им изгледало пресилно, можело да стои: Граѓаните на Скопје го подигаат овој споменик „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“! Зошто е избегната една оде овие логични формулации? Затоа што би била јавно изречена лага? Се разбира. Но онаа половична неписмена реченица не кажува ама баш ништо! Или токму тоа била намерата – да не се каже ништо? Инаку, за мене, вистинската формулација треба да биде: Криминалната врхушка на ВМРО-ДПМНЕ го подига овој споменик „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“! Тоа и само тоа е единствената вистина и само така ќе можеше да биде прифатена од граѓаните на овој град.

И секоја од предложените формулации крие свои замки и опасности. За нив во следната прилика.

КОМУ МУ ТРЕБА ОВОЈ ГРАД?

Сериозно мислев дека запрепастувачките информации за најновата македонска државна контроверза ќе предизвикаат контраефект, некаков вид на протест, или барем „протест“, ако не повеќе тогаш барем еднакво бројни коментари, или дури побројни и позајадливи од оние упатувани во времето на инсталацијата на она монструозно „Скопје 2014“. Или барем од времето на „гушкањето“ на ГТЦ. Ништо од тоа, молк, штама … би рекол засрамувачка, безобразна, кичерска во душа. За мене неразбирлива, ама за другите не баш зашто ми велат дека најголемиот дел од „гушкачите“ и „протестантите“ се ухлебија, вработија жени и деца, па што такво ќе протестираат? Да го загубат и тоа што го добија со „тешка мака“, со едно или две гушкања, со рецитации или свирење гитара? Можеби имаат право – не овие сегашниве калкуланти молчаливци туку оние кои ми ја објаснуваат „ситуацијава“! Ок, прифатено! Но, тоа ми го дава правото да се сомневам и во нивните претходни реакции односно во интринсичната пресметаност на сите нивни потези во времето на режимот, но и пред тоа, во сите нивни „авангардности“? Немам причина да мислам поиинаку. Иако, еве, можам (дури и вака јавно) да ги преиспитам сопствените ставови. Ајдје нека биде, можеби јас грешам! Испадна дека „бранителите“ на сонцето од Вергина врз македонската канализација се единствените кои имаат нешто да кажат во државава!

А овој молк, согледан малку од поширок ракурс, вели дека овој град очигледно никому не му треба, па следствено е дефинитивно оставен да ја живее својата клиничка – или архитектонска, како сакате – смрт. Што пак, како факт, мислам дека не мора посебно да го објаснувам зашто (особено) секој вработен жител на „градов“ (наводниците се намерни, а намерно не инсистирам ни на терминот граѓанин!) секое утро, и попладне, лично ја доживува неговата смрт. Но, повторно, нема глас против, нели, или барем јас не сум слушнал, а не сум баш толку глув. Ја чекаме неговата дефинитивна смрт, општиот колапс на сите функции, па некој да реагира? Или нема ни тогаш да го гледаме тој филм? Токму затоа и прашањето од насловот: му треба ли некому овој град? Ако сите молчиме на неговата очигледна смрт, значи дека не ни треба, нели? Или имаме резервни градови? Знам, многумина ги имаат, и села дури, ама колкумина – ги немаат? Ако ова Скопје во 1963 година имало околу 250-300.000 жители – денес сигурно има барем двојно повеќе – колку од тие првобитни жители останале во градов и со текот на животот допринеле за зголемувањето на неговата популација? Исто толку, помалку, повеќе … ? Не знам дали некаде има такво истражување, веројатно не зашто ние не сме особени љубители на истражувања, за тоа треба умствен напор, но да претпоставиме дека останале барем исто толку, од кои што, ајде да речеме, се иселиле, во странство или во внатрешноста , барем една третина, тоа сепак ќе рече дека во овој и ваков град останале барем 200.000 жители родени тука?! Не знам, не сум сигурен во мојава математика, ама допуштам, еве, нека сме и дупло помалку, нека сме и 100.000 полнолетни жители на овој град родени тука во некое време помеѓу педесетите години на минатиот век и крајот на векот. Тоа сепак не е мала бројка. Стотина илјади (свесни) граѓани можат целосно да ја сменат современата историја на еден град, па нека тој град се вика и Скопје, со сите негови наталожени проблеми. А се наталожило многу, ама изгледа се наталожиле црнила и кај нас па, едноставно, не не’ интересира ништо подалеку од нашиот праг? Ако овој град не му треба никому односно ако е продаден / предаден на урбаната и сите други мафии, а меѓу другите од него сме кренале раце и ние, тогаш и ова што се случува е малку. Утре дефинитивно ќе не задушуваат секакви бараби, ќе градат секакви криминалци, ќе подигаат „споменици“ секакви политикантски профитери … во дупли дози. И ние ќе седиме со скрстени раце. Машала!

Бидејќи сето ова веќе и денес е реалност. Зашто ако на еден одвратен „споменик“ кој што нема три благе везе со уметност, (а споменик денес, по дефиниција, би требал да има барем некаква уметничка „назнака“), уште помалку има врска – а особено сака да има врска, просто плаче за тоа – со (македонската) историја, култура, идентитет итн., плус кој што е тотална дивоградба, што ќе рече незаконски и манипулативен испрдок на еден налудничав режим, е ако на таков „споменик“ му влепите смешна налепница која што вели „Во чест на Александар Велики (или едокојси друг, може Филип Втори, може Олимпија итн., м.з.), историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“, што кажувате со тоа? Кажувате многу, премногу, и лошо, лошо до зла бога, за Градот, за нас, за државата …! И повторно: знаеме ли кому ова му треба? Како што не разбравме ни кому навистина му требаше она од пред неколку години? Мислам на она „Скопје 2014“, се разбира, и сите негови пропратни „манифестации“. И за што навистина им требаше? (Освен за сега легализираната кражба од околу милијарда евра!). И зошто сега ние мораме да ја живееме нивната малоумна приказна? Или ни ние не сме многу поарни од нив?

Не знам, премногу прашања, а сите остануваат без одговор. Како и многу други работи во државава. Или, барем, без званичен одговор. Иако одговор имаше, во едно блиско минато, и беше громогласно ветуван: низ говори среде улици, преку мегафони, на митинзи кога се бараа гласови, кога пропаѓаше државата … ! И сето тоа така бргу се заборави? Целиов град заборави односно тие го заборавија градов? Не знам, не сум јас единствениот кој памети, сигурно, а и да подзаборавивме, последниве настани ни го освежија сеќавањето. А не’ потсетија и да се завртиме назад и да ги побараме ветувањата, сега веќе заборавени и дека сепак останале запишани во некои, нечии приоритети, на званичните сајтови. Еве што стои на сајтот на Владата на Северна Македонија: „Владата темелно ќе го преиспитува проектот „Скопје 2014“ и неговите политички, уставно-правни, меѓуетнички, културни, архитектонски, урбано-градителски, финансиски и естетски аспекти. За справување со последиците на „Скопје 2014“ Владата ќе ги повика да се вклучат сите надлежни институции од културата, науката и уметноста. Откако ќе завршат сите уставно-правни, судско-кривични и инспекциски работи со кои ќе се расчистат злоупотребите и криминалот сторен со и низ оваа гигантска дивоградба, ќе покренеме мерки за ревитализација на централното градско подрачје и Старата скопска чаршија. На тој начин ќе се спречат избрзани, произволни или популистички мотивирани решенија“!

Дали со налепницата „Во чест на Александар Велики, историска фигура која припаѓа на античката Хеленска историја и цивилизација и на светското културно наследство“ се исцрпеа сите планирани мерки и се донесе токму тоа аргументирано и научно мотивирано решение?

УБИСТВЕН СИСТЕМ

Едноставно не можете да спорите со никого од власта, најмалку со г-ѓата Шекеринска, дека оваа држава „се промени“. Ако не беше така, веројатно немаше за тоа ни да разговараме. Ако не беше така, веројатно немаше ни да имаме шанса за тоа да разговараме. Ама – не е тоа поентата. Односно, упорното инсистирање, на многу рамништа, на тоа дека државата сепак се променила, сведочи дека токму тој факт не е баш толку очигледен како што некој мисли, дека некако стои на стаклени нозе тоест дека не баш сите, дури ни оние кои со симпатии гледаа(т) на оваа власт не се докрај убедени во реалноста на ваквите перцепции. Или, ако сакате, промената не е спорна, на генерално рамниште. Самиот факт што не ги гледате оние криминални муцки од бившиот режим е доволна промена. (Иако не е, се разбира). Но ако читате повеќе, особено меѓу редови, а особено ако ги отворите и двете очи, евидентно е дека е спорен степенот, длабочината, широчината, вертикалата и хоризонталата на тие промени! Не само за домашните критички настроени поединци, па и групи, особено оние од граѓанска односно неполитичка провениенција, туку и за онаа таканаречена меѓународна заедница!  И добро е да има критики, добро е дури луѓето зборуваат гласно. Лошо е кога ќе почнат да шепотат или целосно ќе престанат да говорат. Тогаш, значи, работите се излезени од контрола!

Се разбира дека секој има право на свој ракурс за степенот на промените. Па дури и да кажете, како на пример г-динот Билали, дека „Со години незамисливо молчевме кога пред наши очи незамисливо исчезнуваа тешки милијарди наши пари, а тогаш ич не не’ интересираше политиката, а сега од такт не’ вади тоа што во убав куфер се носат сомнителни пари од сомнителни лица“! Без намера да го корегирам г-динот Билали, но делови од оваа негова перцепција едноставно не се поклопуваат со мојата перцепција на тој период! Прво, не можеме „промените“ да ги гледаме низ призмата на „убавината на куферот“. За право, оние претходнине не можеа пљачките да си ги соберат во „убави куфери“ – им беа потребни редици шлепери! И второ, тоа беше така токму заради фактот кој што сосема исправно го констатира г-динот Билали, а тоа е фрапантното молчење „кога пред наши очи незамисливо исчезнуваа тешки милијарди наши пари“. Но, сепак, мораме и тука да се диференцираме: не молчеа сите. И не сакам да спомнувам други имиња кои не молчеа за да не изигрувам нивен адвокат, но ќе бидам нескромен и ќе се посочам себеси. Јас не молчев, и тоа од самиот старт, од средината на онаа 2007 година.

Меѓутоа, кога говориме за промените тоест за степенот на реформите во државава односно за неисполнетите ветувања / очекувања – зашто, како сакате именувајте ги нештата но тие сепак се сведуваат на тоа – има неколку битни аспекти кои што во нашето незадоволство често ги превидуваме. На пример, оваа Влада е една од најкомплицираните македонски влади од осамостојувањето до денес. Не само заради начинот на кој што дојде на власт – што, патем, пречесто го забораваат токму владините и партиските функционери! – туку и заради целата политичка констелација на односите внатре во Владата. Имено, сите досегашни македонски влади беа (условно) двокомпонентни и функционираа (политички и секако друго, повеќе она „друго“ отколку политички) релативно добро токму на таа основа. Секогаш е полесно да помирите потенцијални разлики помеѓу двајца партнери отколку помеѓу четворица, на пример. А оваа Влада е токму таква: мултикомпонентна, со (дури) непомирливи разлики помеѓу внатрешните компоненти / партиципиенти! И тоа не само во етно-политички контекст (да не заборавиме дека за СДСМ, до пред две години, и ДУИ беше еднаков партнер во сите криминали на бившиот режим), туку и во „идеолошки“ (огромните разлики помеѓу албанските партии што партиципираат во Владата). Овој кредит мора да и’ се даде на оваа Влада, иако таа некогаш залудно го троши. Мора да се имаат предвид сите (објективно контрапродуктивни) разлики кои што просто ја растргнуваат Владата на неколку страни и неопходното мајсторство сето тоа да се балансира, да се менаџира, да се организира во едно функционално тело. Тоа е речиси невозможно, а сепак, очигледно, (делумно) остварливо. Со сите грешки и промашувања, со сите глупости и пропусти … но и со неизбежни попустливости, несвојствени за некое понормално време. Веројатно заради тоа, многу често, таа Влада, или дури самиот кабинет на Премиерот, се јавуваат во функција на супституција на државните институции, агенции, министерства. Тоа е данокот што се плаќа за така компонираната Влада. Дали тоа нам ни се допаѓа или не, е друга работа. Дали таа и таква Влада, во вакви услови, може да функционира подобро односно поинаку – тоа е веќе хипотетичко прашање. Се разбира, ова не може и не смее да ги покрие сите глупости што се случуваа(т) или некаква инволвираност на Владата во актуелни или минати криминали зашто за тоа нема никакво оправдување.

Она за што исто така тешко можат да се најдат рационални оправдувања е и отстапувањето од некои, или од повеќето главни стратешки правци зацртани во самата програма на Владата, а кои што треба(ло) да бидат појдовната точка на обединување на сите (иако дури дијаметрално разични) политички партиципиенти. А тоа, очигледно, го нема инаку состојбите во државава не ќе беа такви какви што се. Дури, ако сакате, огромни и крајно неразбирливи отстапувања – на државно и на локално ниво – има токму во ресорите каде што доминираат функционери на најголемата политичка партија во оваа коалициска Влада. И тоа е најчудното, најнеобјаснивото! А тоа никој дури и не се обидува да го објасни на граѓаните, што е апсолутно недопустливо. Зашто, ако Министерството за култура, на пример, „функционира“ така како што функционира – што ќе рече како пред педесетина години – тоа не би требало да биде пример и за другите министерства, особено не оние (рако)водени од кадри на СДСМ, нели? Или ако за едни државни институции важат програмите и политиките на оваа Влада, како може истите да не важат за други? Само заради фактот што таму заседнале неуки пулени на коалициските партнери? Тоа, за жал, се претвора во убиствен систем каде стратегиите и ветуваните / очекуваните промени важат само на хартија или зависат од волјата на поединци (зависно од нивната политичка / партиска провениенција). А во такви држави има се’ друго освен – прогрес!

ДВОСМИСЛЕН ГОВОР

Историјата, па и македонската, памети многу последни битки, решавачки за опстанокот на државата, на народот. Но тоа е сепак историја. Совремиево заврши со такви „црносудбински“ нешта, не затоа што Фукујама нареди крај на историјата туку затоа што светот научи нешто од историјата па следствено функционира поинаку. (Иако не научи баш се’, зашто „светот“ неподготвен ја чека најголемата од сите битки: со самите себе, за опстанок токму на Светот!). Ние, по обичај, малку учиме, или учиме погрешни лекции. Ако „војсководците“ ви бегале од часови, тогаш е можно да наслушнале погрешни приказни и читале бајата литература. А ние знае(в)ме и такви! Но, дали ова што ни се подготвува навистина ќе ни биде последната битка, останува да видиме. Да гледаме онака, од страна, можеби малку да навиваме – да, глупав збор, ама сигурен сум дека и другата страна ќе има навивачи – и да се надеваме. Општа мобилизација се’ уште нема, власта мисли дека може самата да се справи со проблемите, не и’ треба нашата помош. Не сум многу сигурен во таа нивна логика, судејќи според справувањето со редица други, дури и помали по размер и жестина, но сепак – битки.

Ова го велам зашто најновиот потег на Владата со формирањето на она како-ли-се-викаше тело говори многу. Ама говори двосмислено, и за и – против нашата, поточно нивната подготвеност! Од една страна сака да упати силна порака на единство и спремност за борба, ама од друга говори за нивна недоверба во системот, во институциите и нивните раководства, кои сепак се под команда на истата таа Влада. Говорот за таа подготвеност за последната битка е јасно искажан, лесно е читлив, ама некој како да заборавил дека баш таа битка Владата не може, никако, по дефиниција, да ја води самата. Зашто, ако нема доверба во нејзините елитни единици, каква битка мисли да бие? Оттука, сосема логично е прашањето: има ли Владата воопшто доверба во нејзините институции? Ако нема, тоа треба отворено да се каже и токму затоа да се повика на општа мобилизација, а таму каде што треба и институционален „пресврт“, да не речам пуч: смена на први, втори, трети ешалони и сл. Ако пак има, зошто не ги користи? Или, не дај боже, (и) овде станува збор за „панаѓур на суети“? Велам не дај боже зашто оној некогашнион провинциско-фашизоиднион панаѓур, оној што го гледавме цели дванаесет години, не’ чинеше очајно многу. Втор – не ни треба. Но, овие дилеми вчера ги развеа самиот Премиер велејќи дека „Ова е оној дел од борбата за конечна победа на правдата (повторно таа Правда која никако да победи, м.з.) и демократијата врз криминалот и манипулациите за кој велам дека е трауматичен, но неопходен“! Ова, само на поинаков начин, го потенцираше и Претседателот на државата Пендаровски со апостроф на фактот дека овде станува збор за „информациска војна“, дури и за загрозување на националната безбедност. (Иако дијагнозите во самата суштина се разликуваат, ама тоа изгледа никој не го забележува?!). Да, сето ова полека добива облик на мека „специјална војна“ против власта! Од кого, против кого односно за што, останува да се види. Дали е само битка на Мафијата против Правдата (читај: Државата), како што вели Диневски, или сето ова има и подлабоки, политички корени (НАТО, ЕУ)? Но, дотолку повеќе, зарем Премиерот и неговите министри – не сите!? – самите ќе ја водат оваа (последна) битка? Тоа е мојата дилема, плус уште неколку други, можеби поситни, ама првата е драматично симптоматична. Зашто (пре)многу говори за состојбите во државава, за постапното распаѓање на системот во кој што институциите немаат контрола над случувањата, а Владата нема контрола над институциите? Или јас нешто погрешно сум разбрал? Допуштам и тоа, ама сегашниве потези упорно ме убедуваат дека не грешам. Инаку, зошто Владата така би се дистанцирала од институциите? А тоа не е само моја констатација. Да, знам, ова не ги подразбира двата најважни фактори во државата: војската и полицијата. А велат, кој ги „владее“ нив – владее со државата. Можеби, ама тоа е така во диктатурите, тоа беше така во времето на груевизмот … зошто и сега би било така? Зарем другите институции не се потребни на Владата? Ако е така, односно ако Владата може и сама, зошто не ги укине? Ќе го куртули државниот буџет од големи трошоци. Или толку многу ли се силни криминалните структури, толку многу ли се навлезени во порите на системот / институциите што Владата, сосе Премиерот, мора да смислува специјални „политики“ за нивно премостување? Ова, извинете, многу заличува на Џон ле Каре или на некој црно-бел филм од педесетите години. Но, прифаќам, тоа може да е само мој впечаток, без каква и да е’ реална подлога!

Како и да е’, дообјаснувањата на Премиерот (во неговото експресно интервју за МИА) фрлаат малку (нова) светлина на сите актуелни собитија во државава, но не ги (до)објаснуваат. А тоа е неопходно, тоа е императив во вакви ситуации! Ако е ова навистина таа „последна битка“, а сите назнаки упатуваат на тоа бидејќи и Премиерот говори за „конечна победа“, но и за „трауматичен, но неопходен“ дел од таа борба до онаа „конечна победа“, тогаш (повторно) се наметнуваат цела низа прашања на кои што некој, некогаш, ќе мора да даде одговор, ако не пред оваа јавност тогаш пред историјата. Да, тоа можеби прозвучува патетично, ама не е. И на оние фашизоиднине груевистички малограѓани во првите години од нивната стравовлада сите прашања им изгледаа смешни и депласирани, ама веќе – не, нели? Историјата, па дури и онаа на Фукујама, (за среќа) не простува! Е сега, прашањата би биле истите што ги поставуваме цели (веќе) три години. И тие не се (само) политички. На пример: зошто стасавме до ова дно? Нели мислевме дека ги допревме сите дна во времето на криминалецон од Будимпешта? Заради институциите, заради нивните раководства, заради службите во нив кои што не функционираат на бараното / очекуваното ниво … ? Веројатно, ама, повторно, нели токму Владата беше / е’ таа која ја има контролата над институциите што се во нејзина надлежност? Или – ја нема? И ако навистина ја нема, зошто тоа не се каже отворено, иако е болно, разбирам, ама тогаш се бара помош, домашна и/или меѓународна, ако веќе сме дошле до последната, одлучувачката битка? И што во тој општ контекст – да не речам хаос – прават оние силни советници во Владата? Кого советуваат, и за што? Има и многу други прашања, ама ми се чини дека ова е суштинското, круцијалното.

Не очекувам одговор, се разбира, како што никогаш и не сум очекувал, од оваа како ни од претходната власт. Иако, мене, (и) тоа ми говори многу! Од друга страна, нема да ги разглобувам сите други потенцијални прашања, кои во крајна линија резултираат во прилично непријатни – да не речам убиствени – констатации за некои политики на оваа власт. Ама, сепак, мислев дека некои нешта се / ќе бидат надминати. Не се, за жал!

ПОСЛЕДНАТА БИТКА?

Смрдеата од „чистата демократија“ почна веќе да допира до јоносферата, ама ние абер немаме барем малку да го подрасчистиме воздухот. Зошто? Па, прво, она надлежно Министерство за расчистување на воздухот е (докажано) тотално неспособно, а второ – одмори се, иако некој ќе забележи дека одделни служби, особено правосудни, ама и еколошки, се на одмор веќе цели два-тринаесет години. И пак им е малку! Сеедно, иако не е сеедно, нели. Но, како што велат во шпиунската реалност, ништо не е како што изгледа! Токму затоа констатацијата дека „Од вистинската разрешница на аферата „Рекет“ најдиректно зависи и исходот на битката помеѓу Правдата и Мафијата“ (А. Диневски) изгледа погодува директно во целта. Зашто овој привиден мир, ова демек вообичаено августовско лешкарење по плажите сепак во себе содржи дебела доза на тензија, сега потврдена и со шокантната изјава на Премиерот! Мафијата контра Државата!!!

Се разбира, колку и да сакате не можете да не се согласите со укажувањето на Диневски, иако вакви искази се изнаслушавме во изминативе три-четири години, па и многу порано. На пример, за време на „Шарената револуција“. Па месеци после тоа, па во врска со основањето на она / ова СЈО (без него, ако се сеќавате, ќе бевме никој и ништо, само една голема мафијашка трпеза), па кога почнаа обвиненијата, па судењата … сите до едно беа историски и судбински настани од чија што разрешница зависеше иднината на државата! Колку пати истите реченици сме ги слушале и од таканаречениот Меѓународен фактор, па од соседите (без промена на името нема ова, без промена на историјата нема она … без споменик на едикојси блгарски генерал нема ни ова ни она …), од сите демек добронамерни и пријателски настроени? Сега и Советот на амбасадори ни попува дека правилната и вистинската судска разврска на овој случај ќе биде гарант дека сме правна држава. Аман. На овие години да се чувствуваш како мало и малоумно дете на кое секоја будала му кажува што му е судбината ако не слуша! И навистина не пораснавме, толку децении! Иако најголемиот дел од овие што солат памет немаат ама баш никакви директни (политички или други сериозни) надлежности не само врз случајов, туку воопшто. Освен Претседателот на државата, чие што обраќање не’ врати во некои добри стари времиња на разум и разумност, сериозност, стабилност … Но за тоа во друга прилика!

Сепак, овојпат мораме да признаеме: цитираното укажување од почетокот  на текстов сепак доаѓа од искусен професионалец – не политичар! – кој знае што говори. Знам, некој ќе приговори дека сето тоа веќе на сите ни е јасно. Ама дали е така? Па дури и да е така, вреди за тоа (повторно, и со малку поинаква глава) да се размисли. Ама, повторно едно ама: за која тоа Мафија говориме? Оваа не е прва наша Мафија, барем колку што јас паметам. Оваа е Мафија во континуитет. Се менуваат само ликовите, играта останува иста. И „правилата“. И тој континуитет трае – колку? Три децении, без прекин? Браво Македонијо! Што ќе рече дека таа таканаречена Мафија – во едно друго време нарекувана „црвена банда“, па олигарси и тајкуни, па партократи, сега мафиози – во континуитет владее со државава, со помали или поголеми прекини, додека новите власти, кои и да се, не се консолидираат и не проработат старите или не се создадат нови врски. А потоа: вози Мишко!

Оттука, ова укажување веројатно треба да се земе сериозно зашто навистина може да биде последно. Што ќе рече, ако последователно ги губите сите битки, а ние богами полека ги (за)губи(в)ме, последнава битка може да значи и – дефинитивно губење на војната. Знам, некој („оптимист“) ќе праша: а кои тоа битки ги загубивме? Нели најголемата, онаа за НАТО, е веќе добиена, а битката за ЕУ претстои? А впрочем: зарем ЕУ и НАТО ќе дозволат земјава да се претвори во мафијашки рај? Се согласувам, веројатно нема тоа да го дозволат, ама не заради нас туку првенствено заради нивните интереси. И тоа секогаш било така. Ама, зарем не ни е доста од тој и таков патерналистички третман, од таа улога на незрело мрсулаво дете кое некои други го водат низ животот? Не умее само дури ни носот да си го избрише а демек ќе полни триесет години? Мислам дека и Претседателот се обиде тоа да ни го каже и дека полнолетството и самостојноста имаат и своја цена, па се викала таа вака или онака. И ние мораме да почнеме да ги (от)плаќаме тие (сепак „наши“) кафеански цехови, тие партократски долгови на политикантските „елити“ кои секојдневно се зголемуваат. Времето на светите крави, или белите мечки, како милувате, мора да заврши, нештата мора да започнат да се именуваат со вистинските имиња. А тоа именување не можат да го направат бившите или сегашните профитери од разноразна провениенција, опортунисти и незнајковци, политикантски фластери или приучени провинцијалци на кои Скопјево им изгледа како Париз. Без оглед на нивната декларирана верност кон ова или она, нивните потенцијали се на рамништето на детска градинка во Свирипичино. И таму треба да им биде местото! Наполнете неколку композиции и испратете ги таму. Безпоговорно! Ако оваа битка навистина е последната, неа можат да ја бијат само сериозни, зрели, морални и компетентни поединци. И не говорам само за битката со Мафијата. Не, зашто во државава всушност на полпат останаа и сите други (децениски) битки: во образованието, во здравството, во културата, во заштитата на животната средина, во јавната администрација … во политиката! И тоа се своевидни мали војни со своевидни (не мали) мафии, и таму владеат поединци и групи организирани врз истите или слични мафијашки принципи. Ако и тоа не го знаеме, ништо не знаеме. Ако пак тоа го знаеме а не правиме ништо, тогаш не заслужуваме ништо подобро!

РЕЦЕПТ(И) ЗА ДЕМОКРАТИЈА

Не дека не го разбирам, или (не дај боже) не сакам да го разберам и проф. Малески и неговата учтива професорска настојчивост да не’ убеди дека само демократијата е нашиот вистински излез. Ама тоа, простете, го знаеме. Одамна. Ама не знаеме како да стигнеме дотаму. Односно, нам ни треба совет како да ја мрднеме партократијава од власт. После, со демократијата – песма лета! Вели професорот: „демократскиот систем не’ спасува од злоупотребите на партиите“. Ама, токму партиите го воспоставуваат системот, така што т.н. демократски систем (кај нас) зависи баш од нивното расположение. Да, расположение, зашто тие, до денес, не беа некако расположени да ни дадат ни елементарна доза демократија, барем во основното нејзино практикување. Зашто, демократија со партократија не е демократија. Не е вистинска демократија дури ни онаа / оваа „мека партократија“, каква што, циклично, практикуваат  македонските партии, ама никој тоа не сака (јавно) да го каже. Дури ни професорот. Ние како да мораме / треба да бидеме бескрајно благодарни што излеговме од оној фашизоиден систем на криминалнана банда. И сме, барем јас сум. Ама не берскрајно и не безпоговорно, како некои. Зашто тоа не ни е доста! И тоа почитуваниот професор многи подобро од мене го знае. Оттука, нам ни треба „упатство“ како да се надминеме себеси односно да не се однесуваме како паднати од Марс и самите, колку-толку, да извојуваме поголема – или, дај боже – целосна, полнокрвна и имплементирана демократија. Има ли во државава таков политички или пак стручен фактор што може да ги води тие битки, што може да дава такви упатства? Секој треба да води битки и дава упатства за кои што е компетентен. Иако јас, за право, не успеав да ги водам ни оние битки каде што можев да дадам некаков придонес. Во културата, на пример, и во уметноста. Силите на мракот, тоест токму силите на партократијата беа / се посилни. Ама, по дефиниција, велат, демократијата мора да е посилна од партократијата! Можеби, ама во книшките дефиниции. Во нашата пракса – не. Затоа тука ни треба формула, ни треба практичен совет, ни треба решение … зашто ова дефинитивно не го бидува. Иако нон-стоп слуша(в)ме дека „ќе не’ биде“! Ама како, кога, со кого? Самото „бидување“ на збор не е никаква гаранција. Ќе не’ бидеше уште со онаа будалана фашизоиднион „поет“ и жената му, па со оној со тенковине, па со криминалецон од Будимпешта … До вчера кловнон од Шутка исто така ни беше репер за „бидување“, ама судејќи барем според приложеното пак не ни оди. Затоа, ако ние не ја примениме првата, основната и секогаш успешна формула дека само стручни, компетентни, докажани и морални поединци се барем минималната (ако не и суштинска) гаранција за демократски успех, тогаш немаме шанса. Никаква! Со кловнон или без него, со Катица или без неа … ни нема спас. Се’ додека се однесуваме како навистина да сме паднати од Марс и дека разноразни шалабајзери, полуписмени или неписмени, особено оние неспособнине и собранине од улица се посилни од нас и од институциите, нашите шанси за опстанок (читај: демократија) се еднакви на можностите на оној ист Марс да најдеме интелигентни форми на живот! (Можеби може да се најде нешто слично на ова нашево, ама што ќе ние дупликат кога си имаме – оригинал?).

И дефинитивно греши оваа власта, токму оваа и ниедна друга, ако навистина мисли дека со нејзините „кадри“ ќе не’ извади од овие – да простите – фекалии, кои што повторно, дури и наспроти Акцискиот план, (повторно) пловат од Калишта кон Охридското езеро. Дебело греши. И тоа е сега повеќе од евидентно! Ако пак, исто така, мисли дека во државава нема способни луѓе за одделни или за сите витални области туку сите ние зависиме од нивните партиски приучени или неучени „кадри“, чесно е тоа да го каже и да увезе соодветни умни луѓе. Ако ги знае, во што се сомневам, зашто ако не си ги знаете умните луѓе во државава, уште помалку ги знае оние надвор! Но, ајде да речеме дека некој, на пример ЕУ, ќе им дошепне неколку имиња. Ама ако и кон тие се однесуваат како кон стручните, компетентните и (пред се’) моралните луѓе во државава, ни од тој „проект“ ништо нема да биде. А всушност, токму тоа и го велат многумина: па кој нормален, згора и паметен, би се нафатил да исправа „криви дрини“ во македонски услови? Ако такви нема, ако навистина мораме да ги увезуваме дури од Марс, што тогаш бараме овде? И зошто беа оние силни поворки низ улиците на Скопје, па оној „Камп на слободата“ на кој што со право не’ потсети Претседателот, па целата онаа шарена ука-бука …? Кому му требаа оние студентски и професорски пленуми кога истиот ректор седи уште на својата фотелја, згора (велат) и двојно платен? Зошто нивните битки сега мора да ги бие Антикорупциска, наместо овие уште тогаш да го фатеа за уши и да го исфрлеа надвор од Универзитетот? Не било демократски? Ма дајте, ве молам, а ова околу нас е чиста нагледна демократија, нели? Како што е „чиста демократија“ и одбивањето на надлежните конечно, после цела година, да ги дадат на увид спецификациите на оние „спорнине“ вакцини, нели? И како што ќе биде, повторно, „чиста демократија“ ако не го видиме и тој фамозен договор за детската кардиохирургија? И се’ кај нас е „чиста демократија“, само што дебееело – смрди!? Или токму ваквите случаи се нашите рецепти за практикувањето на демократијата?

КО ОД МАРС ПАДНАТИ

Просто не можете да не се согласите со г-ѓа Павловска-Данева дека „Нема поголема навреда за правниот систем на една држава од тоа со него да управува и владее Боки Тредичи“! Ама ние толку свикнавме на такви навреди токму од страна на државата / системот, што веќе не сме сигурни ни што е комплимент а што навреда, што е право а што неправда. Зашто, јас навистина ја разбирам г-ѓа Павловска-Данева, ама зарем е комплимент за правниот систем на една држава со него да управува и владее оној врховен судија викан – „Превара“? Мене, извинете, тоа повеќе ме интересира од овој таканаречен Боки Тредичи. И не само преварантот кој се’ уште комотно седи таму горе, туку и целата груевистичка инсталација „сваровски“ судии и остала правосудна братија. Зошто тоа никому не му пречи, зошто тоа веќе не го гледаме како навреда, неправда, неморал … туку сега сите му се навртеа на овој Тредичи. Кој никогаш и не бил Тредичи туку бил Нуличи, или Зеричи, како сакате. Како што ни оние судиине и судијкине никогаш и не биле „сваровски“ туку секогаш биле „стакловски“ – проѕирни и ефтини до зла бога. А замислете колкава ќе беше „навредата“ никогаш и да не пукнеше аферава и Зеричи да траеше уште едно десетина години? Како што траат оние „стакловски“, и топ не ги бие? А зошто траат, прашува ли некој? Му требаат некому? Кому, извинете, му треба ѓубрето на една земја? Е тука има само еден одговор: на мафијата. Сите мафии на светот почнуваат со контрола на ѓубрето, човечкото и она произведено од човекот! Без исклучок. Читајте ја „Гомора“, впрочем, или повторно гледајте го „Кум“.

И пак ќе кажам: не дека не се согласувам со г-ѓа Павловска-Данева. Ама зошто некому му пречи Зеричи, а не „Превара“? Браниме некаков еснаф, некаква професија или професионалност? Не верувам, ама ова ми заличува како јас сега да кажам за некој од сегашниве шарлатани вгнездени во уметничките институции дека се поголем срам од претходните – тотално истите – шарлатани на претходниот систем, почнувајќи од онаа билетопродавачка, па оној „дизајнерон“, и така со ред? Криминалец е криминалец дури и со диплома, неспособен е неспособен дури и со диплома. Нема разлике, што би рекле „Забрањено пушење“!

А истите „разлики“ континуирано ги прават и медиумите. Односно – особено тие. Читајте ги „коментарите“ на македонскава медиумска јавност. Да умреш од смеење. Или од невкус. Уште поособено на оној дел од аутистичната македонска медиумска јавност која што цели дванаесет години збор не проговори, уште помалку виде или слушна за најголемиот фашизоидно профилиран грабеж во историјата, ама сега сите други ги прогласува за аутистични заради два-три милиони евра. Оние, во нивното аутистично време, однесоа десет милијарди, ама ова било – скандал! Бре, бре, бреее. Други пак мудруваат за новинари бодигарди а исти, само прилично поглупи но (можеби) во „поубаво“ пакување, ги имаат и кај себеси (и тоа во директна врска со криминалциве!), трети одма се нафрлија на неспособните институции како истите до вчера да беа способни, итн. Сите одеднаш имаат нешто да кажат, не само за Зеричи или (кутрана) Катица туку и за се’ друго, особено за премиерот, па дури и за последниот портир во Владата. Ама до вчера – молчеа и се клањаа, на некој друг премиер и на некои други портири. И не ги бранам овие, никако. Ама дајте малку да бидеме објективни! Не спомнувам за завчера, тоа премногу ги боли. Како да сето ова се случи така ненадејно, безмалу молскавично, како да никој не сакаше да ги види сите очигледни назнаки за катастрофата што надоаѓа „како Дунав“. Ене, и Вучко има нешто да каже по овие прашања. И тој пријателски советувал, ама – кој да слуша! Или, охридските комунални претпријатија дури сега разбраа дека било судир на интереси да користат услуги од фирми на советник во Општината. Све лудо и незаборавно! И никој не (се) прашува зошто и институциите и надлежните, а особено медиумите не се зачудија, барем малку, на она молскавично и „гламурозно“ отворање на една телевизија со амбиција на еден кловн да поставува стандарди. Стандарди – за што? Ама сите отидоа на отворањето, нели! И никој немаше коментар, уште помалку прашање: абе, од каде овие пари?

На основачкото собрание на оној (смешен) Меѓународен сојуз – за кој што г-дин Милчин со право поставува сериозни прашања – беа ветени револуционерни измени! Е па, ги видовме. Саму уште да ни кажат што е револуционерно во пљачкосувањето? Та оние пред нив ја усовршија таа работа до детали, ко швајцарски саат. Боље и од Ал Капоне. Иако и овие очигледно не се неинвентивни штом „плаќаат“ 750.000 евра за авторство за една идеја! Ама после им ги земаа парите. Ветуваа и дека ќе го „извлечат максимумот од секого“. Дали она беше максимумот на оној бизнисмен? Не знаеме односно не верувам, ама белки ќе разбереме. А од другите, го извлекоа ли максимумот? Останува да се утврди, иако сметката на тој фамозен „сојуз“, велат, е празна, но не знаеме во каква состојба се приватните сметки. Ама, повторно, никому ли од надлежните, а ги има толку многу кои примаат плата од оваа држава, не му засмрде ли, барем малку, целата таа заебанција со тој „сојуз“? Што вели Милчин, меѓународен ама без ниту еден странец, со „проекти“ кои две години „се обработуваат“,

Оттука, нашето паѓање од Марс, сега и овде, веќе никого не импресионира. Знаеме дека на Марс нема живот, особено не ваков, со вакви „форми“ на живот. Затоа, можеби е подобро да не поставуваме глупави прашања туку да помогнеме, ако можеме. Иако мислам дека не можеме. Тоа не е наше ниво. Никогаш и не било. Дури, тоа никој од нас не го ни бара. Барем јас не слушнав. Дај боже да грешам. Ама се’ дури е така, се’ дури македонската „политика“ мисли дека најдобро ги знае работите и слуша секакви ебиветри, тие ќе се одвиваат – вака. Можам да посведочам за состојбите во културата, ама белки ќе се најде некој кој би посведочил за состојбите во другите области. Иако, на крај, повторно идните генерации ќе ни префрлат дека сето ова се случувало (и) со полна наша заслуга. Кој како сака нека каже, ама без нас, вакви какви што сме тоест паднати од Марс, ништо од ова не би било можно!