БРЕЕЕ, ЛОШ НАРОД!

Не дека не ми доаѓаат на ум и други, посоодветни на мигот епитети (чурук, резил, ѓубре …) и не дека тие не би биле целосно заслужени, ама ајде божем да задржиме некое (незаслужено) ниво. Ама ова што од вчера се случува во македонската официјална и социјална јавност не говори ништо друго туку токму во прилог за тезата за еден неверојатно лош, задрт, игнорантски, неук, нечовечен, необразован народ соочен со можеби последниот важен историски миг во неговото постоење, а кој, по обичај, повторно, по којзнае кој пат, историски потврден, успева да го избере погрешниот чекор. Добро, не целиот народ, никогаш и не станувало збор за целиот народ – ни во 1903, ниту во 1945, па ни денес – ама зарем навистина останал толкав неосвестен, непросветлен, затуцан, регресивен ама и агресивен дел кој посакува само лошо за сопствената држава и остатокот од сонародниците? Почнувајќи од оној лудакон на Водно кој се’ повеќе наликува на шизоиден полнет мисир отколку на нормален човек, преку надојденион „лидер“ на поплавената во своите криминали опозиција и онаа дури застрашувачки нетолерантна и очигледно социјално болна толпа која (повторно) почна со бабите и дедовците борци за ваква или онаква Македонија (иако појма немаат за што навистина се бореле тие), со „јужњаците“ кои, нели, не го даваат ни името ни презимето бидејќи само тие се вистински Македонци, па до некакви „високоумни“ тртљарии за северот и југот, за лишаи и студенило и секакви други будалаштини. Каков народ кој не умее искрено ни чест да направи, да оправда, поздрави вложен напор, да се порадува на решавањето на еден долгогодишен историски (небулозен, апсурден, иритантен … но сепак реален!) проблем. Да одаде барем признание дека некој ветил и сторил, дека некој / некои имаат поинаква визија за ова парче земја освен онаа налудничава „античка“, „александрова“, „вмровска“ или каква и да е’ друга во основа губитничка – како што и се покажа – иднина на генерациите кои треба да продолжат да живеат овде.

Просто е неверојатно како се расфрла овој народ со омраза, со потценување на другиот, со божем големи мисли за минатото и уште поголемата иднина замандалена во слепото балканско црево со останатите регионални националистички изливи на бес, псовки, неодговорно однесување. Прабабите и прадедовците и нивните (секоја чест) кубури им се помили од сегашните и идните генерации европски граѓан(к)и. И кој тоа, ве молам, во наше име дал некаков идиотски завет „за единствена Македонија“, на кој што се повикува, и ги повикува истомислениците, лудакон од Водно? И ќе тргнат ли тие националистички толпи во вистински бој – демек како нивните претци – за таа „единствена Македонија“? И – ќе победат? Навистина, или само во нивниот влажен националистички сон?!? Или, како и сите други од тој формат, на чело со лудакот, само ќе хушкаат, ќе подбуцнуваат, ќе сеат раздор и омраза, ќе се насладуваат на простотијата и глупавоста на своите неуки но лесно поводливи истомисленици? Тоа ли се идалите на современиот интелектуалец на 21от век и неговиот „народ“? Па уште се чудиме на она Тимјаново! Не е тоа Тимјаново, тоа е темјаново, црна темница излезена од најсебичните човечки пориви, лошотија предводена од прости неизживеани и во основа болни челници кои уживаат кога го водат сопствениот народ во пропаст, ама според заветите на претците.

Искрено се надевам дека тие наши претци не биле вака лоши, и волку болни, како што ги претставуваат нивните демек потомци-следбеници. И дека тие претци и вистински борци за оваа држава попрво ќе станеа против она крволочно бандитско пљачкосување на сопствениот народ во изминатата деценија отколку денес, контра договорот со Грција кој што лудакон сака да го претстави како приватна зделка. А какви беа оние кои ги криеше цели дванаесет години, па и ги амнестираше, тој и националистичката банда што сега се затскрива зад бабите и дедовците, а кои што, за среќа, имавме прилика јавно да ги чуеме и ние? Зарем тие не беа токму приватни криминални зделки завиткани во државен целофан, кои лудакот и неговите националистички следбеници, сосе бабите им и дедовците, така вешто ги криеа, ги аминуваа, и сега сакаат ние да ги заборавиме? Така ли функционира таа нивна љубов кон татковината, тој нивен патриотизам кон оваа (антиквитетна) држава?

Срам ќе не јаде уште долго од овој и ваков „народ“. И уште (по)долго ќе не’ покажуваат со прст, и со голема доза недоверба во нашите искрени, чесни, демократски капацитети и намери. Но, и ние во таа насока мора да си ја сработиме задачата. А таа е перманентно, континуирано и рационално расветлување на сите темни петна од поновата но и од постарата историја, без задршки, лажни патриотизми и двосмислени објави за тоа што и кои сме биле, какви биле нашите херојски (или „херојски“) минати дела, нашите завети и погрешни битки. Македонската историја, се чини, мора одново да се зафати и со националното прашање, но и со „јужното прашање“, со „славната“ организација и редица други нешта. Како што, впрочем, и македонската политика и дипломатија би морале да објаснат како тоа со уставно име признаено од сите три светски велесили и постојани членки на Советот за безбедност (Русија, САД и Кина) ние / тие цели безмалу три децении не успеаа да поентират во една навидум едноставна задача!?

Advertisements

ПРОФИТ И ОДГОВОРНОСТ

Ако одговорноста, пред се’ општествената, е’ или треба да биде соодветна на остварениот профит, тогаш потегот на Агенцијата за филм и Друштвото на филмските работници на Македонија како две (нај)битни алки во македонскиот филм е пример што треба да се следи. Зашто, еден огромен дел од културниот буџет на државата во изминатата деценија се слеваше токму во филмот, за секакви и сечии потреби. Буквално! И за тоа до денес беше многу пишувано, дури беа формализирани и постапки и побарана и институционална и поединечна кривична одговорност, иако (засега) без некоја суштествена разврска. Можеби не дошле на ред? Можеби, во државава има(ше) и поголеми криминали од некои самонаречени филмски бизниси. И токму тоа, на повеќе начини, денес го потврдуваат и Агенцијата за филм и Друштвото на филмските работници на Македонија потпишувајќи Меморандум за соработка и не пропуштајќи да потенцираат што се’ се случувало во оваа област во минатото: од крајно (од естетски и секаков друг аспект) сомнителни филмски зделки и „проекти“ со огромни буџети, преку особено изразено партиско фаворизирање, профитерство и клиентелизам, до формирање паралелни (повторно партиски) здруженија, обиди за превземање на манифестации, инфилтрирање на криминални структури во филмот, целосно партизирање на Агенцијата за филм итн. Не е веќе тајна дека филмот беше лишен од сите негови културни и едукативни прерогативи и претворен во семејно партиска мануфактура од најдолен вид.

И токму ова, јавно и отворено и како одговорни општествени субјекти го констатираат сегашната постава на Агенцијата за филм и раководството на Друштвото на филмските работници, обврзувајќи се на нормализирање на работите во македонскиот филм и наметнување на нови, професионални стандарди. Една ваква постапка, па и вест, сама по себе веројатно не претставува којзнае какво чудо, но ставена во контекстот на наследените состојби во македонската култура некако фантомски штрчи. Ајде тоа, туку испаѓа и дека само филмот во изминатата деценија бил окупиран од криминални банди а остатокот од културата, вака молчалив каков што е, уживал во благопријатните услови обезбедени од истата банда, која што, ете, некако случајно се навртела баш на филмот. Или можеби тоа само мене така ми изгледа, ама ако ниту една друга дејност во културата се’ уште не излегла, ете, со онакви изјави, па и податоци, како филмаџиите, ако некои дури и си ги продолжуваат личните, семејните и партиските бизниси како ништо да не се променило, значи дека и јас и сите други кои така мислат – грешат?! Или, некој сака да каже дека и ревизиите завршени во Министерството за култура грешат? А што ли би покажале такви и слични ревизии во културните институции?

Всушност сите знаеме, дури премногу добро, што би покажале ревизиите и која е реалноста на македонската култура по децениската опсада од страна на гладните варвари. Знаеме ама никако не можеме да разбереме зошто и новите директори, како и членството во професионалните асоцијации и понатаму молчат за сите криминали во нивната бранша? Или сакат да ни кажат дека кај нив, сепак, се свртеле помалку пари и криминали отколку во филмот? Прво, тоа не е точно, особено за заштитата на културното наследство, за музеите, па и за оние толкубројни музички институции и манифестации. Сите тие функционираа во една спрега, како еден механизам во генерирањето на сите криминални дејанија во културата на оваа држава. Ама баш во секој сегмент, буквално, дури и во стекнувањето на стручните звања одлучуваа партиски ментори. Нашава реалноста, оваа дека никој од директно засегнатите, па и прозваните (освен филмаџиите, се разбира) се’ уште не говори за тоа не го менува фактот за постоењето и функционирањето на тие спреги и механизми. Но, ниту еден криминал не бил заташкан со молчење. Молчењето е само знак за нешто друго, нешто што, ете, ниту јас не би сакал најотворено да го напишам заради проста причина што би навредил и некој недолжен. Иако, некој може да префрли дека во ваков случај токму молчењето многу говори! И ќе биде, веројатно, во право. Но ние изгледа сме научени друг да ни ги решава работите. Од најголемите до најмалите. Иако овие не се баш мали. Сепак, со секој ден молчење се зголемува големата дамка врз македонската култура, врз нејзиниот професионализам, чесност, моралност. А за овие прашања пишував можеби и пречесто и (си) реков дека ќе престанам бидејќи немаше никаква полза. Но, повторното смело истапување на луѓето од светот на филмот пред јавноста не само што уште еднаш им удира шлаканица на сите оние останати молчаливци и опортунисти во македонската култура туку говори и за постоење на силна општествена свест и одговорност. Филмот навистина потроши огромни заеднички пари, најчесто залудно, често криминално и политикантски, уште почесто непрофесионално и нестручно до зла бога. Но ништо подобар не беше ни остатокот од македонската култура – некаде повеќе, некаде помалку – која се’ уште никако да собере смелост, и доблест, отворено да проговори за блиското минато.

Сепак, да бидеме чесни докрај: не е само културата таква. Ниту една друга општествена област – за т.н. бизнис заедница да не правиме муабет – не покажа соодветна доблест за, прво, саморасчистување на состојбите, и второ, за дистанцирање од криминалните структури околу нив. Некои поумни ќе мора да дадат дијагноза и за оваа појава односно подготвеноста на цели структури, на пример образовани, научни, културни итн., да бидат гледани со иста дипотрија како и бандите во нивните редови и тоа ни малку да не им пречи!

ОХЛОКРАТИА

Целата оваа ситуација во македонската култура – повеќе наследена отколку создадена, но сепак континуирано нерешавана – не се разврзува со државни документи од областа на културата, со закони или други политики. За жал. Таа во најголемиот дел од нештата зависи од подготвеноста на самата култура, но и на тие кои ја (рако)водат, да се справат со наследствата. А оние нешта за кои што во континуитет говорам често се решаваат само на еден начин, радикален, „александровски“ – со пресекување на јазолот што ги држи во спрега бившорежимските бараби со делови / поединци од новата власт, без оглед на степенот на инволвираност. Како, впрочем, и во судството, но и во другите области каде што отпорот кон реформите е повеќе од очигледен. Или, македонската култура ризикува повторно да стане заложник на старо-нови интересни групи и лукративни банди, не задолжително со партиски предзнак (иако истиот најчесто е јасно означен!). Ако тој ризик не го согледуваме, тогаш сме навистина слепи за се’. Тогаш ризикуваме да тргнеме по патот на претходните, со уште попроблематично заложништво на културата од волјата на толпата предводена со заслужни бившорежимски поединци и групи.

Експертите за државните уредувања, особено за прашањата на демократијата, веројатно нема да се согласат со мене ако поимот од насловот – охлократија (од ὀχλοκρατία, од όχλος = толпа +‎ κρατία = владеење), што по нашки би се рекло: владеење на топлата – го „преведам“ во некои актуелни македонски состојби, особено оние во културата. Иако, да бидам искрен, не гледам зошто тоа не би можело да се направи. Добро, поимот охлократиа сепак се однесува на еден цел систем на владеење, ако владеењето на толпата воопшто може да се нарече систем, ама и културата, во рамките на еден систем, може да се нарече барем – потсистем? Иако, ако во целиот систем имаме еден тип на власт, не би требало во потсистемот да имаме некаков друг тип на власт, особено не негова спротивност, нели? Ама ако се има предвид што се’ ние требаше односно не требаше да имаме во изминативе триесеттина години и што се’ од тоа се косеше со сите познати современи (научни или дури алтернативни) теории … каде ли ќе бевме денес!?

Нејсе, Полибие во неговата „Истории“ (што го покрива периодот од 264 – 146 BCE) разликувал шест форми на владеење што можат да се подведат под поимот демократија, но од кои три ги нарекува само „сродни“, а меѓу нив деспотизмот, олигархијата и охлократијата односно „владеењето на толпата“! Всушност, велат подобрите познавачи, Полибиј само ја преименувал „лошата демократија“ на Платон (δημοκρατία παράνομος) во владеење на толпата (ὀχλοκρατία).

Но, мојата теза не е за демократијата во културата, зашто, според многумина, тоа се подразбира, иако не баш, туку токму за актуелната ситуација на владеење на толпата – и тоа онаа најлошата, бившорежимската, иако не верувам дека има добра толпа! – и нејзините штети за државата и нејзината култура. Зашто, всушност, како што веќе пишував, мислам дека токму тоа е вистинската дијагноза за ова што ни се случува, без оглед дали ние ја препознаваме или не. Или пак не сакаме да ја препознаеме!

Историски гледано, ниту едно владеење на толпата не дало добри резултати. Напротив. Ние сме ја гледале толпата во различни варијанти, а последно ја видовме на дело и на оној 27 април, во Собранието на РМ. Но ја живеевме во културата, и не само во културата, цели дванаесет години. Зарем малку ни беше? Се разбира, ваквиот тип на „владеење“ во културата подразбира многу „пофини“ механизми и практики односно соодветното во реалполитиката. Иако насилието – во сите можни форми – им е заедничко, само методите се други. Па и многу други нешта. На пример, дерогирање на правилата, процедурите, вредностите, критериумите … сите правни или професионални механизми што важат во културата, продолжувајќи ги наследените произволни и во суштина проактивно насилни методи спроведувани преку истомисленици (се’ уште) инсталирани во новиот систем или (дури) пронаоѓајки соодветни патишта и начини да се дојде и до новите одлучувачки структури и да се издејствува очекуваното. Нормално, за вообичаениот човек кој со такви нешта не се бавел, ниту пак тоа некогаш му паднало на памет како можна опција, патиштата на охлократијата во македонската култура се речиси недокучиви. Едноставно – незамисливи за нормалните. Затоа, впрочем, кај нас оној (не)културен терор траеше толку долго! Но, кај нас е најчуден оној факт што сето тоа се прифаќа некако помирливо, непроменливо, дури судбинско – фаталистички! Можеби тоа и е’ така, иако јас одбивам во тоа да поверувам, наспроти (дури) сите показатели во изминатава година.

ЗОШТО?

Конечно, реално е, нормално е човек да праша: зошто? После се’, после дванаесет години (не)културен терор, партиски и клиентелистички протекционизам, владеење на произволоста, нестручноста и глупоста … мислам дека многумина од нас го имаат и тоа право да прашаат: зошто? Зошто мораме сето тоа и понатаму да го трпиме – во редуцирана варијанта, се согласувам, ама сепак? И за какви (повторно ли?) повисоки цели? Дали оваа држава, и нејзината култура, образование, наука, на пример, нема да преживеат без кримогените структури на бившиот некултурен режим, без оние умислени национални величини пумпани до распукнување цела една деценија, без оние партиски поддржувачи и хушкачи, внесувачи на раздор и профитери, оние незаслуж(е)ни носители на сите (до една!) национални награди кои што им ги билдаа платите и пензиите? Дали оваа држава, и нејзината култура, образование, наука, на пример, толку ќе се обезличат, безмалу до непрепознатливост, без нивното катагодишно присуство во националниот буџет, толку ли, навистина, ќе (о)паднат сите вредности во македонската култура ако тие режимски стаорци останат без нашите пари барем година-две, па и повеќе, ако може?

Овие, и многу други, се вистинските прашања што треба да си ги постави не само македонската култура, образование, наука, туку пред се’ македонската политика. Зашто, сигурен сум, македонската култура, образование, наука … немаат којзнае какви дилеми околу тие прашања. Иако најголемиот дел од нив – молчеше, и молчи, се’ уште. Ама, сепак, нека е и оној (по)мал дел –  тие тоа го покажаа и во екот на протестите против режимот и во акциите на „Шарената револуција“. Тие едноставно го отфрлија тоа туѓо тело од нивните редови. Имаше инфилтрации, се разбира, ги има секогаш, зашто барабите умееа да се престројуваат во од, да се камуфлираат: мажот кај „шарените“, жената онаму – кај овчарот и пуфлата, или обратно; или и двајцата и ваму и таму (тактика: збунити непријатеља!); дури, оние најбезобразните, по паѓањето на режимот отворено се нудеа кај високите претставници на новата власт како загрижени за македонската култура, како заколнати патриоти кои, ете, морале, за да преживеат, да ја понижуваат и целата македонска култура, итн. Многумина, пак, ја започната претставата со глумење лудило – дека тие всушност и не знаат што тоа се случувало во изминатиот период, дека тие не ги ни познаваат оние луѓе, дека сигурно е некаква грешка нивното поврзување со мрачните сили на злото. И, за живо чудо, се најде некој дури и да поверува во тие бајки. Како онаа на рифеншталкине, на кодошон, на глумецон и певецон, на оние силни претседатели на стручни асоцијации кои уста не отворија цела деценија ама сега први се редат во редиците пред буџетската каса. Фали уште Сарајлија, жената му, оние ракотворцине од „Скопје 2014“, па маалскион философ и остала багра, после кои би се ределе и сите оние медиумски платеници почнувајќи од Миленко и Миленка, гаѓурестана шителица, аналнине мегафони, цепаницана од Алфа … Еееј, каква колона, се’ безгрешни, кој од кој. И патриоти, докажани.

Затоа, објективно, прашањето зошто мора да добие одговор бидејќи никој нормален не може да ги види бенефитите од нивното продолжено јавање на грбот на развојот на македонската држава и култура, освен за нивен личен ќар. Или – може? Ако може, тој некој(а) мора да објасни: зошто ние односно македонскиот културен буџет мора – зашто тоа дури се поставува и како императив – да подржува бараби од тој полтронски и профитерски формат кои до вчера си ги думкаа децата со пуфлата, го шетаа овчарот на сет, одеа (и не само што одеа, туку и урлаа) на сите партиски митинзи на „најпатриотската“ македонска партија што ја зави државава во црно, некои дури и раководеа со митинзите, па после и со протестите на „тврдоглавите“, оние „стручнине“ упорно ги премолчуваа злосторствата во заштитата на културното наследство итн. Или некој планира нова тура „епохална“ и „вонвременска“ едиција на преводи на белосветски наслови бидејќи се откриени најнови празни магацини каде што тие би биле сместени? Па повторно ќе го активираат библиотекарон – академик, или некој друг изветреан од таа фела, па истата „стручна“ комисија која ќе не’ „крсти“ со нови милиони евра …? Зашто, добро е да знае, нели!

Можеби јас, но и многумина други, недоволно, или воопшто, не ги разбираме придобивките за нашава разнебитена култура од нивното натамошно прекумерно и апсолутно октроирано наметнато присуство на македонската културна сцена. Некој сака да каже дека ние не би опстанале како култура без нивниот (не)културен производ? Многу би сакал да слушнам аргументи во прилог на таа теза. Ако ги има, се разбира. Или ние сега развиваме некакво ново братсво – единство, овојпат со непријателот – да, знам, тежок збор, ама немам подобар, барем не засега. И, да го дообјаснам зборот: некој можеби сака да ми каже дека тие бараби не знаеа што и како се случуваше во македонската култура за време на теророт на пуфлата и пастирот, инаку  нивни „културни“ ментори? Не знаеа колку луѓе се целосно и буквално избришани од македонската културна сцена само заради нивните поинакви идеолошки погледи и неприфаќањето на диктатурата на неписмените? Пак ќе прашам: некој сака да каже дека оние силни награди и пензии на тотални анонимуси се оправдани; дека оние маестрални, дури епохални „национални“ филмски промашувања (вклучувајќи ги особено „делата“ на рифеншталкине, на кодошон и редица други) во изминатава деценија се само случајност; дека оние „грандиозни“ според парите (како оние на непрежалениот ни Сарајлија!) но никако според резултатот изложби се некакво наше достигнување во визуелените уметности; дека истото такво наше учество на меѓународните уметнички манифестации – особено она т.н. Red Carpet на шалабајзерот, „философот“ и пионерот на Венециското биенале – се некакво наше позиционирање на европската и светската уметничка сцена; дека оние театарски „спектакли“ на којекакви трагични будали – еве сега ни рекламираат уште еден таков – навистина нешто значат за оваа култура? Можеби некој навистина ќе ме просветли, и не само мене, ќе ми укаже на нивните вистински вредности кои што, не само јас, никако не успевам(е) да ги согледам(е)?

Или, можеби, нам, денес, се’ уште ни е битна онаа деветнастовековна флоскула дека е добро да се говори за Македонија, дури и во негативен контекст: Ако е така – добро би било (и) тоа да го знаеме. И да се однесуваме соодветно. Иако, сигурен сум, малкумина се подготовени на такво нешто како барабине се’ уште тинтрани од власта! Зашто вистинскиот творец и културен работник има (и) некакво достоинство. Тоа беше доволно видливо во минатото, иако денес помалку. Затоа што сериозниот, демократскиот дел од македонската култура едноставно не сака да создава проблеми. Сака да остави простор / време за посериозно промислување на иднината на македонската култура. А таа можеби нема веднаш да биде спектакуларна, венцо-овенчана и лавоносечка, ама ќе биде чесна, достоинствена, професионална. А верувајте, тоа се битни атрибути во секоја култура, особено во македонската. Погледнете ја, впрочем, судбината на еден Weinstein, некогаш врвен продуцент – денес обичен злосторник, силувач! А зарем нашиве беа многу поинакви, зарем не ја силуваа целата македонска култура – законски, процедурално, монетарно, професионално, се разбира со нивните газди на чело – заради личен ќеф / профит?

ЃУБРЕ

Ако го читате Ордановски, а знам дека сите го читаат, тоа барем се гледа од бројките на неговите колумни – освен, се разбира, ако самиот не си „клика“ по десетина илјади пати, што е вон памет, зашто за тоа би му требале денови – ќе заклучите дека во државава баш се’ е „згодно споиво“, само ако некој тоа сака да го види. Особено највисоката извршна власт со криминалното здружение, нешто што нашето минато искуство го потврди и што функционираше беспрекорно толку години. А по правило баш државата (односно нејзината извршна власт) би требала да биде она „око соколово“ кое гледа се’ (а не мора баш да слуша се’, како што правеа претходнине!) и – да постапува сообразно на законите, тоест на правото, ама и правдината. Зашто, повторно, држава без правдина не бидува. Таа и таква творба е само гомора, само некакво свирипичино во кое што владеат ајдуци и мафиози, калпазани и шупелки. Савиано вели дека југот на Италија, особено делот на крајбрежјето околу Наполи и пошироко, всушност е изграден врз смет, врз отпад (главно токсичен!) складиран од страна на криминалните банди познати во италијанската историја под различни имиња, а кои на тие зделки заработувале огромни профити. Токму на тоа почнува да ме потсетува и Македонија – фактички и метафорички – која што сака да продолжи на патот кон ЕУ и НАТО ама не сака да се справи со своето ѓубре. Односно, сака да гради нова држава – нов живот, што се вели – ама врз отпадот од старата. Тоа досега никој во историјата не успеал. И токму тоа, по којзнае кој пат, ни го кажува оној non-paper. Дури ни поголеми, побогати, посилни, повлијателни држави од нашата не успеале на тој не-начин да се справат со сопственото ѓубре. Иако во тие – поголеми, побогати, посилни, повлијателни држави од нашата – има поголема маса чесни граѓани кои полесно би ги „абсорбирале“ криминалците. А имаат, богами, и сериозни закони, обвинители, судови, па и затвори, кои што туку-така не ги пуштаат во домашен притвор осомничените за тероризам и обид за пуч! Ќе биде ли оној non-paper некакво освестување?

Една професорка вели: силните прават тоа што сакаат, а слабите тоа што мораат! (Убаво кажано, а особено нејзиниот пример со знамето од времето на Илинден, и не само тоа, што денес, од страна на „јужниот сосед“, јасно и гласно беше протолкувано како уште еден израз на иредентизам). Ок, ама мора ли оваа држава секогаш да изигрува – или навистина е’? – слабак, па и кукавица во секој поглед, па дури и кога станува збор за внатрешни работи како што е справувањето со криминалните банди од минатото, безмалу сите со очигледни докази за дивеење против државата и народот? Ако државава мора на надворешен план да го толерира – како поблаг израз од „трпи“ – диктатот на посилните од ЕУ, а во името на некакви повисоки цели (кои што, патем, не се спорни!), зарем мора тоа да го прави и на внатрешен план, со целата бившорежимска структура? И зарем оној non-paper не говори токму за тоа? И уште колку пати ќе мора да ни повторат?

Тешко е да се поверува дека, ете, некој се нафатил да ги аминува, да ги помилува, туку-така, сите нивни злосторства, а во името на некаква иднина на државата, ама се’ некако натаму оди мислата. Јас (се обидувам) во тоа (да) не верувам, а сигурен сум дека тоа никој нормален и не би го направил. Или, ако го направил, тој си потпишал смртна (не само политичка) пресуда неговото име целосно да биде отстрането на македонската историја. И, патем, тоа никако не би била некаква новост во историјата на човештвото: стариот Египет е преполн со изгребани имиња на фараони од ѕидовите на храмовите, почнувајќи од Хатшепсут, преку Екнатон, па наваму.

Но, македонската современа приказна започнува да остава премногу такви и слични сомнежи кои што, секојдневно, како да се дополнуваат и потврдуваат, а никој не се ни обидува да ги оспори. Добро, можеби таквите „дребности“ се’ уште не се ставени на дневната агенда. Можеби, прво, е битно да се сместат таму када што им е местото оние од врхушката, а за стадото ќе се мисли подоцна. Ок, ама премногу нешта почнуваат да бодат очи, да излегуваат од рамката на случајностите, барабите повторно креваат глава и ни брцаат прст во око, а ние – што треба да правиме? И понатаму да ги толерираме? Не знам дали луѓето од највисоката власт ги читаат, или им ги читаат, постовите / коментарите на социјалните мрежи од некои видни  – добро, видни е глупав израз за тие поединци, тие никако не се бореа за да бидат „видни“ – учесници (не само) во „Шарената револуција“? Па и не само од нив, нели, ама човек мора малку да се подзамисли! (Но и да праша: абе, извинете, што се случи со оние неколкумина од „шарените“ кои заседнаа во Парламентот? Занемеа? Да не е тоа заразно?). Коментарите по социјалните мрежи, сакале ние тоа да го признаеме или не, се одличен индикатор за расположението токму на оној дел од симпатизерите, приврзениците, соборците на оваа власт, а тој дел беше / е’ голем. И ѓаволски му пречи толерирањето на квислинзите и петтата колона, чудното игнорирање на нивните улога и заслуги за толкугодишното функционирање на режимот на овчарот, дури, во одделни сегменти, приоритетното задоволување на сите нивни потреби и денес. Заложбите за поставеноста на новиот демократски поредок – а овој мора токму таков да биде, нов и демократски, инаку нас нема да не’ биде – едноставно се неспоиви, спротивни и спротивставени на форсираното премолчено толерирање на отпадот од бившиот режим. И не само тоа, туку и нивното се’ погласно барање некакви права – како да ние ги имавме во времето кога тие дивееа на овие простори! – кои не се ништо друго туку потсмевање и, да простите, отворена заебанција со целиот чесен народ во оваа земја. Зашто, ако еден „градежник“, без оглед што градел насилно и противзаконски, бара да му се платат сите трошоци што ги направил ако властите ги сменат дуп-овите, а одговорните молчат, на што упатува тоа? Да не’ ќе треба сега на таквите повторно да им се долеваат народни пари, сега на име надомест на „штета“? Или ако погледнете кој се’ во културата повторно се богати – снима „филмови“, издава „книги“, прави „претстави“ … – на грбот на буџетот, и тоа, велат, со интервенции од највисоки места, тогаш што треба да мислат оние кои беа репресирани, дистанцирани, депривирани, малтретирани цели дванаесет години токму од пајташите на овие бараби? Се задушувавме во нивното ѓубре цели дванаесет години, малку ни беше? Моравме да ги гледаме нивните срања наречени филмови, да ги читаме нивните испрдоци крстени книги, да се воодушевуваме на нивните деветнаесетовековни „спектакли“ во театрите, да се смееме на нивните идиотски стенд-ап шеги … Гомората наречена Македонија стана културна депонија на библиотекари-академици, на алуминизирани до лудило сликари, на дилетанти самопромовирани во скулптори, на митомански писатели, на партиско маалски философи, на дилетантски сестрински филмски мануфактури и разлигавени режисерски кодошчиња …, малку ни беше? Па добро, дајте уште, да видиме колку можеме да издржиме! Или барем, ако веќе некој не може без нив, издвоите ги, изолирајте ги од нас, да не им ги гледаме суратите и слушаме паролите за големата љубов кон народот и татковината, дајте им еден цел буџет само за нив, нека се глодаат меѓу себе ко гоморски пци, зашто друго и не се, а нас нека не’ остават раат. Гоморното ѓубре нека скапува заедно и нека не ни ја труе околината!

(ДЕ)ЛЕГИТИМИРАЊЕ

Да, во отсуство на морал, стандарди, критериуми и професионализам, кај нас се’ е можно, па дури и да поверуваме дека некој, ете така, преку ноќ, сонил дека на државата и на народот им сторил лошо – ма како лошо, да е лошо добро е, туку ги лажел, ги манипулирал, ги омаловажувал, ги правел мајмуни … – па му паднало некако тешко и решил – да се извини. Ете така, из чиста мира! И ние почнуваме да му ракоплескаме, да го тапкаме по грб, браво мајсторе, дај петка, така треба. Ние, па и судот, дури и’ поверувавме и на онаа шителова гаќарка дека се покајала и се извинила за затајување данок. Па се разбира дека се покајала – за да не оди во Шутка. А кој не би? И приказната завршува со тоа? А зошто овие кои сега наводно се извинуваат не побараа на времето да му се овозможи и на Кежаровски да се извини, на пример? И така да избегне затворска казна? Ама не, тие ја пумпаа јавноста со штабквартирните соопштенија за вината на новинарот, нели. Или, ако баш сакате, зошто никој не го праша овчарон, пардон – пастирон, дали се кае? Зарем тој не би се покајал за да куртули од првите две години во бајбок, после кои што, веројатно, ќе следат уште многу други, дај боже? И тој постојано ли ќе се кае? Или, да останам во сферата на медиумите: кога ќе видите каде отишол премиерот на тв дуел со „лидерот“ на опозицијата – во самото штабквартирно дувло на бившорежимската застрашувачка медиумската манипулација – повторно ви се наметнуваат прашањата за нашите критериуми и стандарди, но и за многу повисоки нешта, ако такви постојат. А постојат, се разбира, и треба да се почитуваат. Безрезервно, во сите сегменти, во секоја ситуација

Едно од тие е дека со нашите постапувања ги верификуваме, им даваме (додаваме) или им одземаме значење на нештата. Особено ако сте висок државен функционер, ако се залагате за чест, морал, право и правда. Затоа, во наши услови, такви какви што беа, и се’ уште се, секој контакт со „манекените“ на бившиот режим и особено со првите виолини (може да) се толкува не само како слабост, и никако како доблест, туку како гест на релативизација на нештата, особено на злосторствата и криминалот, како чин на некакво прифаќање, помирување или дури нивно легитимирање, што е уште полошо. Да, знам дека највисоките функционери, по природата на работата и позицијата, мора да се среќаваат и со погореспомнатите, па во некоја прилика и да седнат на иста маса со нив. И добро е кога им говорат дека безочно ја пљачкаа државата и треба почесто тоа да го прават но, би рекол, нека биде тоа повеќе од дистанца отколку од иста маса. Нека биде тоа од, на пример „24“, од „Алсат“, од нована телевизија, од свирипичино, ако треба, но никако од некогашните медиумски инструменти на злото. Нам, денес, ни треба токму такво делегитимирање – јасно, јавно, цврсто, непоколебливо – не само на тие медиуми, туку на целата македонска реалност. Без оглед до кои и какви „височини“ допира. А впрочем, добрата страна, ако воопшто смее такво нешто да се каже, на криминалниот режим е што ни го покажа токму нивото на македонските некогаш неприкосновени „височини“, почнувајќи од МАНУ, преку новинарската фела, културата итн.!

И знам дека секогаш (ќе) постои аргументот дека Македонија е мала, најчесто не можеме да ги избегнеме контактите дури и да сакаме, но Македонија на актуелниов начин на справување со остатоците од режимското ѓубре ќе станува се’ помала и помала, додека да ја снема. Зашто, државите ги нема и кога се тука, или само мислат дека се тука, ги има на географската карта но во реалноста се само сенки, одвај се гледаат од криминалот и бандите што ги задушуваат! Таквите држави се ѕидани врз ајдучки темели, врз лаги и манипулации, врз пљачки, па и (нерасветлени) убиства. Тоа се, за жал, гомори, не држави. А ние натаму одиме со нашиот не-третман на припадниците на бившиот режим, со нашето помирливо ракување со секакви криминалци, со секое наше добар ден на барабите кои до вчера буквално ни го крадеа животот. Особено на перјаниците – не оние неколкумина кои веќе секојдневно ги гледаме пред судот, зашто тие самите, колку и да беа вични на криминалот, не ќе можеа да го постигнат тоа што го направија на оваа држава – на гласноговорниците, на хушкачите, на јатаците, на полтроните … Ние дефинитивно доцниме со процесот на делегитимирање, јавно, јасно и гласно, на таквите поединци, групи, медиуми, институции. А секој изминат ден е уште една цигла плус во гомората, во зацврстувањето тие подземни сили што буквално ја растураа државата, нашето секојдневие, нашите вредности. И тоа ќе го прават и во иднина, ако им се дозволи. А им се дозволува. Та, само пред месец дена една новинарска цепаница водеше хајка на една од „националните“ телевизии против можеби во моментов најстручната музејска комисија, нарекувајќи ја дилетантско партиско активистичко тело само заради фактот што се дрзнала да го преиспитува основањето и општествената оправданост на оној Музеј на македонскиот хорор! И кога тоа би бил навистина стручен и аргументиран став, ама цепаницата нема врска ни со култура, ни со уметност, со музеи најмалку, што ќе рече дека подземните центри се’ уште лиферуваат соопштенија, наредби, квалификации, пресуди … а мегафоните – пренесуваат. Токму како во времето на овчарот, пардон – пастирот.

А ние? Ние спиеме мислејќи дека некој друг ќе ни ја заврши работата!?

(НЕ)НАДОМЕСТЛИВА ШТЕТА

Многумина низ призмата на актуелниве правни разврски гледаат почеток на владеење на правото односно ги „читаат“ не баш срамежливите зачекорувања на правдата во државава. Тоа право тоест правда, ете, доаѓа по своето, прво во вид на пресуди – што ќе рече: некакви правни компензации за направените штети – а потоа ќе мора да дојде на ред и материјалната компензација преку процесот на враќање на опљачканото. И секој нормален и правдољубив човек ја поздравува таквата разврска на настаните. Иако сите знаеме, како што веќе често спомнував, не само јас, се разбира, дека многумина, па и опасни криминалци односно политикантски (намерно не велам политички, зашто тоа никако не се!) преваранти, ќе останат вон дометот на правото и правдата, заради редица за обичниот човек неразбирливи причини. Меѓу другите, на пример, и т.н. претседател на државата, прво како член на злосторничкото здружение, а понатаму и за сите негови познати и непознати активности со кои тешко ја оштети државата, демократијата, правдата. Иако многумина, меѓу другите и „седмата сила“, отворено прашуваа(т): што се чека? Но, тоа е друга тема. Сега и овде е битно дека процесот конечно започнува, дури и со пресуди со јасно и гласно определени материјални обештетувања по имотот на државата тоест парите на граѓаните што ќе мора да бидат надоместени од страна на криминалците. И таквите случувања, веројатно, ќе продолжат со забрзано темпо! Притоа, секако, никако не ќе може да стане збор за комплетна материјална компензација бидејќи, прво, многу злосторства нема да бидат откриени и пресудени, а кај голем дел од пресудените тешко дека ќе може да се наплатат побарувањата зашто тие лежат којзнае каде во таинствените пештери на даночните раеви.

Ама, јас овде повеќе би се занимавал со оние другите, оние т.н. ненадоместливи штети што оваа држава и овој народ односно неговата култура, наука, образование, здравство … ги претрпеа во континуитет од повеќе од една деценија во оваа страдна, заробена земја. И најчесто, за жал, таквите штети се и најголеми, немерливи, ненадоместливи, неповратни.  Како, на пример, ќе го „измерите“ повеќегодишното стагнирање на науката во оваа држава (преку механизмот на недоделување средства за научни истражувања), нешто за што дури и „највисоката“ научна институција во земјава молчеше ко заливена? Каде беше оној денешен Фити да крене глас контра таквата појава? Или си го препрочитуваше, за да го научи напамет, ако му затреба, магистерскиот труд на неговиот газда, за чиј што потпис сите мануковци ко прволачиња стоеа во редица? Или, зошто истиот тој, ама и многумина други, збор не спомнуваат за децениските штети во културата на оваа држава, за изманипулирани и убиени во поим генерации и генерации млади, и не само млади творци и културни работници, за упропастени и клиентизирани редица еминентни македонски уметници (иако, за волја на вистината, тие само докажаа дека го немаат токму она суштинско уметничко во себе кога дозволија да бидат инструментализирани од шупелки како пуфлата и пастирот!), за неповратно упропастеното културно наследство, за враќањето на културата барем два-триесет години назад, што за една држава како Македонија е погубно, итн. Зарем тој Фити, кој, верувам, знае за културата и уметноста колку јас за рударството, ама и сите други во таа „врвна“ институција, особено оние во Одделението за уметност, не знаеа, не гледаа што се случува во државава на планот на културата? Зарем не гледаа дека нивниот пајташ Грозданов како претседател на Советот на пуфлата само ги аминува сите криминали на злосторничката банда, криминализирајќи се не само себеси, туку и целата „институција“ што го делегирала на таа позиција? Толку ли се слепи и, ќе си дозволам – глупави, тие луѓе кои ги плаќаме со суво злато толку децении? Та не знаеа ли ни што се случува во Охрид, каде си го имаат летниковецот во ликот на куќата на Робевци, или пак, ако смеам – тоа ли беше цената за молкот на МАНУ во изминатата деценија? Ефтино, ефтино до зла бога! Или, да го спомнеме, ако навистина треба, „Скопје 2014“? Кое би било оправдувањето за тој монструм? А сепак, ваквите штети, се’ уште, никој не ги спомнува, ниту пак ги процесуира?!

Или, да не го заборавиме здравството: зарем во тој „врв“ на македонската мисла нема академици од тој ресор, или тие се таму само за украс, нешто како гоблени на ѕид, зашто тоа им е единствениот репер? Како тоа барем еден не зуцна за разнебитувањето на јавното здравство, за уништувањето на Клиничкиот центар, за партизирањето на целиот овој витален сегмент за една современа држава? И каков ќар имаа од тоа? Па образованието, особено високото – зашто ако го спомнам основното образование ќе треба да говориме за геноцид! – каде повторно посебно се истакна еден мануковец, оној „големион“ по физикус ама дури бедно мал по капацитет, кој седеше во сите комисии и одбори за акредитации и слични будалаштини и малку фалеше да продолжи со неговата активност и денес? И тој ли, и тие ли, ќе поминат туку-така, како и се’ друго во државава што не е врзано со конкретен злостор, кражба, купување на возило, наместен тендер и слични будалаштини? Ако има некој професионален и барем малку повешт и освестен обвинител, тој би седнал, би превиткал бел лист хартија и таксативно би ги редел, од еден до сто, ако треба и до илјада, ваквите случаи на извршена долгорочна и ненадоместлива штета против државата и народот. Зашто, токму спомнатите штети, и многу други овде неспомнати, се неспоредливо поголеми од, на пример, набавката на едно или триста возила. Ако тоа некој не може да го види, и разбере, тогаш имаме сериозен проблем, како држава, како систем, како право и правда. Некој попаметен, а многумина се такви, ќе ми сугерира дека, можеби, такви злосторства не се предвидени во КЗ. Штета ако е така, иако не сум сигурен дека навистина сме биле толку глупави да не согледаме дека се можни и такви злосторства против државата и народот.

Или, можеби, некој сака да ги заборавиме и медиумите и нивното историско, антидржавно, антинародно, ненадоместливо злосторство, тој медиумски холокауст во целата измината деценија контра македонскиот народ? Можеби некој мисли дека она простачко, лицемерно, надуено, пробисветско „извинување“ на директорот, или што и да бил, или е’, на довчерашната режимска анална вувузела треба да биде џокерот што ќе ги изземе од гонење? Се разбира, се’ е можно кај нас, па дури и тоа, но за тоа следниот пат.

ИНТЕЛЕКТУАЛНИ (У)СЛУГИ

Како што, според многумина умни, македонското правосудство тешко или воопшто нема да допре до вистинските инспиратори на оној злосторнички 27 април, како што впрочем не ги откри ни директните иницијатори за оној 24 декември, така и (не само) во културата, очигледно, нема да дојдеме до вистинските ороводци на сите злосторства во изминатата деценија. И затоа, можеби, не би било баш фер сите криминали да и’ се стават на душата, или грбот, само на пуфлата која, објективно, нема(ше) сериозни капацитети – од кој и да е’ вид – за којзнае какво планирање на високоумни или високостручни „операции“ какви што ни се случуваа во изминатата деценија. Таа беше едно бедникаво извршителче на туѓи монструозни идеи и замисли за разнебитување на македонската културата, со сосема други, далекусежни цели. Не велам дека таа не се офајди – дапаче! Тоа барем е јавна тајна. Каде и да чепнете во Министерството за култура ги гледате трагите на нејзините прсти! Ама и на претходните министри, да не се лажеме. А нив никој не ги спомнува. Зошто?

Иако, од друга страна, знаеме и многумина други од таа узурпациска фела, по име и презиме. На пример, ако говориме за она што го наведов минатиот пат – оние тешки и за жал неповратни историски злосторства во срцето на Охрид – тогаш, повеќе или помалку, познати се сите персони и по командна и по извршна и по секоја друга одговорност. Само што не гледаме дека некој со нив навистина се бави! Или, на пример, кој (дури и законски) ја аминуваше преобразбата на истото тоа Министерство за култура во градежна „гг“ фирма? Цела бивша Влада, сосе Собранието? И кој се’ имаше конкретна, дебела финансиска полза од тие активности, па чии се’ фирми учествуваа во девастацијата на главниот град, итн., итн.?

Или, ако говориме за оние кои Ризаов некако воздржано, да не речам по малку нагалено, ги нарекува само „соучесници во инсталирањето на груевизмот, креатори, апологети и слуги на режимот“ во македонските медиуми, и таму ли, поименично, не ги знаеме злосторниците односно наредбодателите и извршителите? Па дури ни оној човек-шише, што би рекол Тричковски? Не ги знаеме ли ниту режимските вувузели што ни ги силуваа ушните тапанчиња со нивните пискаво хистерични гласчиња, или оние во т.н. пишани медиуми кои на ист начин, секојдневно, црно на бело ширеа омраза и навреди низ македонскиот медиумски простор? Та не сме белки толку заборавни?

Е сите тие, за разлика од ордите што слепо се влечеа по нив, можеби и можат да доползат до онаа група на „идеолошки противници и/или интелектуалци“ на г-дин Нацевски, иако со не мала резерва. Не можеме да им ја одречеме, секако, интелектуалната подлога, ако под тоа се подразбира – а кај нас само тоа се подразбира под тој поим – завршената (некоја и некаква) висока школа, главно со шестки, нели, колку да се протурка тоа што се мора. Но тоа не е некоја битна разлика во однос на ордите следбеници, бидејќи и во тоа стадо има(ше) многумина со факултетски дипломи, магистратури, докторати. Можната разлика е, веројатно, во самиот тип на „интелектуалниот“ ангажман на првиве: тие беа некакви „водачи“ според моќта и дострелот на нивните медиуми, особено кога тие медиуми беа на врвот на силата, обилно финансиски дарувани од режимот за нивните услуги. Но, кога од оваа дистанца ќе се потсетите, ќе ги препрочитате или дури прегледате нивните медиумски ангажмани во полза на криминалната банда, гледате дека таму всушност нема ама баш ништо интелектуално, туку сето тоа е само една огромна планина од омраза, медиумско насилство, нестручност, непрофесионалност и, што е најлошо – необразованост! Сето тоа што на времето беше говорено и пишувано во полза и за сметка на режимот беше плитко до зла бога, неуко, популистичко, одвратно хушкачко.

И токму зборот услуги е она нешто, мало но битно зборче кое што фрла појасна и повеќеколоритна светлина врз мотивите за тој нивен интелектуален ангажман и, што е уште поважно, врз нивната потенцијална идеолошка определба. Тоа мало но важно зборче е токму идеолошко интелектуалниот праг, или границата, која што го дели вистинскиот интелектуалец од платеникот (со диплома, или дури докторат!) ангажиран во гласноговорничката мрежа на еден режим со огромен криминален аутпут. (Впрочем, нели и зборот слуга потекнува од услуга, или беше обратно? Како и да е’, повторно се сведува на исто, а нашиве „интелектуалци“ беа жив пример за тоа!). Зашто тие не вршеа никаква интелектуална или друга работа освен што му правеа услуги на тој – се покажа – ненароден режим. За дебела надокнада, хонорар, плата … наречите ја како сакате, што новата Влада го обелоденува денес преку листата на советници на умислениот народен водач. И кога таа листа ќе ја прочитате убаво, натенане што се вели, и кога ќе ги видите биографиите, па и фаците на тие на неа, работите стануваат многу, многу појасни околу интелектуалните капацитети не само на тие персони туку и на оваа држава. Таму дури, црно на бело, стои и човекот-шише, сопственикот и управувачот на т.н. медиумска македонска империја, кому, ете, му дошло и до тие 2.500 евра месечно од парите на народот! Тогаш ќе го видите сиот неморал, сета црнила на македонскиот интелектуалец и, ако баш сакате, ќе ви стане појасна македонската историја барем стотина години наназад, и повеќе. Зашто тој список, тој македонски интелектуален „крем“ – зашто мора да бидете тоа за да влезете на списокот на советници на премиерот, нели? – е „крем“ во типична балканска варијанта: запиперен, забиберен, пелиносан, изгор лут и горчлив, а одозгора карамелизиран со дополнителен чили додаток. За да ве пеплоса целосно, докрај! И сега, кога еден таков список на злосторници ќе прострете низ сите државни органи, зашто секој министер, секој директор од таа криминална банда имал свој список на советници, тогаш уште појасни стануваат димензиите на учеството на македонскиот интелектуален „крем“ во злосторствата против државата и народот. Вклучувајќи ја тука и неизбежната, се разбира, МАНУ, која што, ете, сега дури се дрзнува да држи и лекции дека никој нема право да преговара за прашањата на националниот идентитет. Што, се разбира, е така, ама кога еден режим правеше се’ за да го урниса тој национален идентитет, да го трампи дури за антички, да ја пљачкосува државата токму со учество и на нивни членови, истата таа МАНУ – молчеше. А тие се, нели, кремот на кремот?! Страдна (Илинденска) Македонија со такви интелектуални капацитети!

МАФИОЗИ, ПРОБИСВЕТИ И КРИМИНАЛЦИ

За нештата да бидат појасни, треба да се имаат на ум зборовите на г-динот Нацевски (Бошко) кој јасно вели дека ние, во принцип, немаме работа со идеолошки противници и/или интелектуалци, туку со мафиози, пробисвети и криминалци. Токму тоа се, и ништо друго, оние 10-20 илјади, или можеби дупло повеќе, бившорежимски бараби во јавната администрација, и не само таму, кои се’ уште ги уживаат сите граѓански благодети, вклучувајќи и плати од парите на македонските даночни обврзници. И точно тоа и, условно да речеме, ништо друго не е проблем во оваа јавна администрација, вклучувајќи ја тука и културата која пак себеси не сака ни да се гледа како дел тоа – демек како јавна администрација – туку како нешто посебно, привилегирано, ама особено неотчетно, неодговорно, нетранспарентно … што ќе рече како нешто што не подлежи на овоземните закони во државава. А впрочем, токму така и се однесуваа(т) поедини персони во македонската култура изминатава година, вклучувајќи ја тука и фантазмагоричната желба на ороводецот на упадот во Собранието на 27 април да пее на годинешниве Мајски оперски вечери. И, веројатно, му дозволиле, нели? И после – цацко ни е виновен? Или можеби Грците? (За Албанците муабет да не правиме, тие се дежурни виновници, како што впрочем ни „сугерираа“ едни „креативни“ сестри, миленички на пуфлата!). Ако / кога македонската култура не може, не умее, или не сака самата да се справи со чирот во нејзиното ткиво, со гнојот што ја контаминира одвнатре и ги убива и здравите млади, нови клетки, тогаш со тоа ќе мора, за жал, да се бави некој друг. А нема друг освен државата со нејзините одбранбени казнено – поправни и превентивни механизми што и’ стојат на располагање.

Но, ние, денес и тука, се соочуваме со друг, безмалу невиден во праксата проблем, а тоа е одбивањето – отворено или прикриено, сеедно – на сите односно единствените компетентни фактори да се справат со очебијниот проблем. Не велам дека тоа справување е’ или би било лесно. Напротив. Но тоа се обврски, па и жртви што секоја нормална – освен нашата – држава мора да ги исполни. Освен ако, се разбира, не мислиме дека една таква важна област како културата треба да биде целосно контаминирана и превземена од оние мафиози, пробисвети и криминалци од почетокот на текстот. А богами, со последните случувања, натаму одиме. Као – кој ја есапи културата за сериозна државна работа. Таа е добра само како ресор за трампа, како мечкини или волчји кожи во минатото. Можеби во вакви држави тоа е така, ама кога таа култура и’ се удира од главата на државата, мноооогу боли. Тоа го почувствувале некои претходни власти. Затоа, мора да се има предвид дека нема ама баш никаква разлика помеѓу спомнатите категории (мафиози, пробисвети и криминалци) и нивните пандани во културата. Ама баш никаква, без оглед колку оние наши актуелни пробисветски братства и сестринства, и не само тие, продавале пуфки околу нивната наводна национална опција. Тие на тоа не мислат, ниту ги интересира. Некој ќе каже – и не треба да ги интересира. Добро, ама зошто тогаш бараат пари од овие даночни обврзници? Зошто не ги бараат во „ујорк, во Брисел, во Париз или Истанбул?

А, впрочем, пред законот, ако добро паметам, нема никаква разлика ни помеѓу извршителот на злосторството и соучесникот во истото. Е сега, кај нас, можеби е прашање на пропорции односно егзактни бројки колку има директни извршители а колку соучесници (на еден или на друг начин) во злосторствата против македонската култура. Но и тоа се утврдува низ процесот на селекција, или ревизија, ама ние никако да го почнеме тој процес. Кој што процес тукушто започна. Оттука и прашањето: кому, директно или индиректно, му пречи отворањето на тој процес (и) во културата? Или, ако сакате, која е, и каква е, имено, разликата помеѓу набавката на оној maybach што чини околу 600.000 евра и исто толку, но често и многу повеќе, пари фрлени за еден „филм“? А кај одделни мафиози, пробисвети и криминалци таквите зделки течеа континуирано, секоја или секоја втора година! И тоа им го овозможуваше никој друг туку криминогената јавна администрација во културата и т.н. културни работници. И секогаш имаше за сите по нешто: за големите многу, вреќи пари, за помалите – малку, некое патување во странство, подароче вакво или онакво, некое ситно задоволство … Кога би ги собрале сите културни буџети во изминатата деценија на една страна и она што со таа планина пари било направено како културен производ од страна на македонската „култура“ и „уметност“, дури тогаш би можеле да ги согледаме вистинските димензии на културниот злостор во државава. Иако, за умни луѓе, и „Скопје 2014“ е сосема доволно!

Впрочем, токму затоа многумина велат дека во изминатава година не се направи најважното (ама барем се започна) – токму правото и правдата односно казната за големите и малку помалите криминалци кои ја запустија оваа земја и нејзината култура, наука, образование, здравство, економија до границите на вистинска катастрофа и невиден во македонската историја грабеж на државен имот. И да, некои од најголемите сега се влечкаат по судови, таму каде што им е местото. Ама многумина, па и јас, говориме за ордите шти ги следеа, што беспоговорно ги слушаа и ги спроведуваа нивните наредби. На пример, оние кои половина град Скопје го избришаа од листата на заштитено културно наследство а на негово место впишаа кичерски стиропорни градби за потсмев во целиот цивилизиран свет. Говорам за злосторства од такви димензии кои ја чинат оваа држава не само углед и пари туку и историја, идентитет, традиција. Или она мегаломанско злосторство на Плаошник, започнато прво со неказнетото уривање на остатоците од џамијата на Имарет? И за тоа ли требаат дополнителни докази кога таму не само што се’ уште стојат монструозните градби туку уште и се гради?! А инспираторите, креаторите и реализаторите и понатаму се на државна плата?! И тоа ли се сака да се заташка? Или, на пример, онаа која бараше ноќ на долгите ножеви, сега продолжува како факултетски наставен „кадар“? Ќе ги подучува студентите на – што, на кратката историја на победата на нацизмот во Германија? Или некој сака да игра на картата на заборавот? Ама токму тие забораваат дека младите, студентите, беа тие кои први ги почнаа протестите во државава против криминалната банда. А тие, богами, ќе паметат уште долго. Прашање е како ние можеме да им помогнеме. Можеме. На пример, можеме, како што почнав, јавно, јасно и гласно да ги набројуваме криминалите на не само на главешините на претходната власт туку и на оние кои ги следеа нивните наредби. Слепо, беспоговорно, крајно поданички, целосно клиентелистички!

РЕВИЗИЈА

Кога Тричковски вели дека „без радикална ревизија (…) нема ништо, (…) ни Култура, ни Општество, ни Нација, ни Држава“, тоа никако не е вообичаена флоскула за некакво неопходно (и, во крајна линија, можеби последно можно) демократско освестување во државава туку, по се’ што видовме, се покажува и како императив за преживување на демократијата на овие простори. Да, тоа звучи прилично дефетистички, дури безнадежно, зашто сите тие последни шанси ние по обичај ги пропушт(в)аме и не сум сигурен дека ваквите историски мигови – мигови за сериозни и важни одлуки – се баш така лесно повторливи. Се разбира дека ниту една власт не може да ги исполни очекувањата на сите, често дури и на најогнените нејзини приврзеници, па и соборци. Но овде воопшто не станува збор за тоа. Уште помалку станува збор за остварување / изневерување на некакви (утописки?) идеали, можеби во Шилерова смисла, кои, верувам, многумина ги имаа во таа „македонска пролет“, односно за тоа дека сега и тука сите ќе бидат задоволни и се’ ќе биде прекрасно. Далеку сме ние од таквите идеали! Ние, со „нашено“ Скопје 2014 кое изгледа е смртоносно отровно и никој не смее да го допре, сме предалеку дури и од враќањето некои веќе стекнати естетски идеали, инаку природни за овие простори. Значи, тоа се нешта кои и понатаму ќе продолжиме да ги сонуваме, до некој поубав ден, ако воопшто.

Но, ние денес, речиси една година по воспоставувањето на новата демократска власт, се’ уште ламентираме за очекуваниот конечен демократски пресврт во целокупното функционирање на државата, за трасирањето не идеален туку барем безбеден пат за демократската мисла и иднината на таа толку чекана демократија. Поточно, голем дел од (не само) интелектуалната јавност ја разбираше демократската обнова и како проветрување, пребројување и ревидирање на македонските демократски и интелектуални потенцијали преку јасно и гласно поставување на границите – ако треба и жар црвени – на толеранција на антидржавното и антидемократското (што му доаѓа на исто!) однесување. А во таа насока и ревизијата за која говори (не само) Тричковски, и тоа во сите сегменти на државното функционирање. Зашто, ако онаа Бришковска сега повторно ни ги пишува законите, ако оној Дурловски директно од притвор се враќа на сцената на МОБ, ако уште илјадници режимски профитери и осведочени клиенти се’ уште ни солат памет што и како треба да се прави во државава, тогаш – да не сме згрешиле некаде, да не сме го утнале правецот? Или, како што пишува Ризаов, ако оние гериз медиуми и уште погериз новинари, „соучесници во инсталирањето на груевизмот, креатори, апологети и слуги на режимот“ сега ни ги/се „претставуваат како храбри праведници“, која и каква е тогаш поентата на демократските (медиумски) промени во земјава? Тие ли се, повторно, новите демократи, реформатори, професионалци …? Па тогаш и она глупоно фирерче ли ќе продолжиме да го гледаме и слушаме како мерило за право и правда во државава? И впрочем, зборовите на Ризаов можете комотно да ги спрострете во секоја област од македонското живеење, од медиумите, преку културата до бизнисот, и резултатот ќе биде идентичен: сите режимски бараби сега се преродбеници, реформатори, „шарени“ или барем повеќебојни, прогресивни и демократски настроени. Тогаш, ви доаѓа да (се) запрашате: па добро, кој the fuck го поддржуваше режимот толку години? Има ли некој одговор на ова прашање ако сите, денес, сме со Заев и со новата Влада, проширена и надградена?

И во таа насока, а следејќи ја логиката на цитираната поента за медиумите, ако некој мислел дека, ете, малубројните сериозни новинари / медиумски личности во државава – па нека се и десет, а повеќе се – цврсто ќе застанат во одбрана на професијата и нејзините демократски стандарди дури ако тоа подразбира и одземање на лиценци, концесии и дозволи за работа и се’ друго што следи после онаква дванаесетгодишна медиумска харанга каква што преживеа македонското општество – тој некој дефинитивно се излажал. Ама не се излажал само за медиумите, туку комплетно ја утнал приказната во сите важни државни државни сегменти – во образованието, во културата, во здравството, во науката, во бизнисот. Многу е? Епа – многу и беше, односно илјадници криминалци и режимски профитери во сите овие државни сегменти заработуваа на туѓата мака, врз грбот на деградираните и дискриминираните, грабаа за себе и за партијата од данокот плаќан од сите граѓани на оваа држава. Ако само јас можам да набројам стотина такви бараби во културата, зарем не можеме сите заедно да дојдеме до некоја приближна бројка во државава што одговара на реалната состојба со овие македонски гниди? Или – не сакаме? Зошто? Бидејќи ни се колеги? Јас, извинете, такви колеги ни прифаќам ниту пак ги есапам за живи, денес и овде. И тоа не е ригиден став, тоа е само сериозно обмислен одговор на нивното довчерашно однесување кое што ја чинеше државава не (само) пари, не (само загубено) време, туку углед во Европа и светот и назадување во процесите за кои што мислевме дека сме ги надминале! И нема да поставувам прашања за други области кои што, да речеме, ми се подалечни, иако не се, ама ќе прашам, на пример: немаше ли, денес, ИКОМ друг модератор на престојното советување освен бившата претседателка која ја преспа целата измината деценија и комплетно го премолча најголемиот злостор во македонската музејска практика – незаконското полнење на депоата на македонските музеи со вмровско „уметничко“ ѓубре? И тоа е е едно од најбенигните прашања што можам да ги поставам, сега и тука, за македонската културата и барабите кои се’ уште (дури кочоперно!) шетаат низ македонското културно милје.

Затоа, да се вратам на Тричковски: ако една држава, која што претендира да биде сериозен европски партнер, не умее да се справи со 2-3, па нека се и 10-20 илјади, или дури и повеќе, бившорежимски бараби во нејзината администрација, за што тогаш ние разговараме? За демократија, за прогрес, за стандарди, за идеали?