Category Archives: Uncategorized

АДВОКАТОТ НА ЃАВОЛОТ (1)

Знам дека конкретниот наслов често беше употребуван деновиве. И тоа дефинитивно е најдобар наслов за ситуацијава. Затоа и јас не се двоумам да го користам. Но, насловот никако не сака да имплицира конкретни ситуации и конкретни личности од македонската реалност. Иако, со разбира, има врска со неа. Зашто, човек просто не може а да не се замеша во актуелната „жешка тема“ на социјалните мрежи, а во врска со дотичниот адвокат како бранител на пуфлана Елизабет. Една навидум „нормална“ ситуација, и „нормална“ релација на обвинет и бранител и се’ друго што оди уз тоа. Ама забораваме дека одамна кај нас ништо веќе не е – нормално! Па и спомнатата релација. Зошто? Бидејќи овде станува збор за аргумент плус, односно за јавно изречени судови, ставови, квалификации … токму од адвокатот а за бившиот режим, за македонското правосудство и општата општествена клима во државава, сега, според некои, да не речам многумина, целосно демантирани, или погазени, како сакате, со неговиот ангажман како бранител на пуфлата.

Но, ова е само повод, а никако некаква лична пресметка со адвокатот, кого не го познавам, а кој ми оставил сосема солиден (демократски) впечаток во неговите отворени дискусии за време на уривањето на режимот чии што претставници сега – ги брани! Тоа, едноставно, е негов избор. И така треба на тоа да се гледа. Но, други велат дека е и негова – обврска!? Е тоа ме интересира, а верувам и повеќето од луѓето кои се јавија по социјалните мрежи со нивни коментари за и околу овој „случај“. И понатаму, мојот личен „конфликт“ или анимозитет со / кон пуфлата никако не влијае на моите рационални судови за нештата. Не мислам, ниту пак некогаш ќе мислам дека човек, па и Елизабет, треба да остане без правна заштита, ако истата му е потребна. Без оглед на криминалните квалификации односно тежината на злосторството! Тоа ниту едно човечко суштество не го заслужува. Или – малкумина го заслужуваат, да се корегирам – а нашиве бараби сепак не се од таков формат! И токму на тоа, впрочем, се однесува и насловот, односно дека никој, па ни ѓаволот лично, не треба да биде лишен од основните човекови права. Иако, нели, ѓаволот како таков баш и не е некој човек?

И сега, бидејќи веќе ги спомнав и адвокатот и Елизабет, поставив (јавно, на Твитер) прашање на кое што немам ниту еден одговор. Прашањето беше: „Ме интересира: ќе бара ли адвокатон на пуфлана Елизабет изземање на „сваровски“ судиите? Или сега ќе му бидат – добри?“). Поточно, на прашањето добив само еден (1) конкретен одговор: „Нема да бара“! Јасно е? Кому не му е јасно нека се јави, ќе се обидам да му објаснам или ќе го упатам на авторот на одговорот! Се разбира, недостатокот на реакции не мора да значи ништо посебно, односно може да значи дека тој твит не го прочитал никој, или го прочитал само еден човек – оној кој дал одговор. А може да значи и дека го прочитале многумина ама сметале дека прашањето во старт го подразбира и одговорот? Добро, но тоа се само претпоставки.

Треба ли на почетокот да го кажам личниот став? Можеби треба. А тој е: не мислам дека има привилегирани професии / професионалци кои можат да се однесуваат во јавноста така како што сакаат, дури дијаметрално спротивно на своите јавно искажани ставови, спротивно на моралните / етичките кодекси, спротивно дури и на човечките / хуманистичките норми! А кои / какви би биле тие кодекси и норми? Е тоа, веројатно, е најтешкото прашање. Ама, повторно, кај нас сите прашања станаа (пре)тешки, односно станаа прашања кои што, наводно, не би требало да бидат поставувани! Ма немој! А кој го вели тоа? На пример, актуелното одморање на пратениците во Собранието на РМ. Па малку ли им беше одмор? Одмораа цели три месеци, избрани, потврдени, а неконституирани. И што сега сакаат? Плус одмор? А зошто тие би имале четири месеци одмор, наспроти сите други нормални луѓе во државава? Сакам да кажам: изгледа дека сепак не сме сите еднакви во  државава, по основ на професијата? Исто како и адвокатите кои се, изгледа, повластени во многу насоки.

Како и да е’, не можам да не се согласам дека сепак има „златни“ професии, односно такви кои што имаат некакви дополнителни права, или отстапки, за разлика од другите. И сите што на социјалните мрежи се (по)јавија со став, ги спомнуваат адвокатската и лекарската професија. Ок, немам ништо против, нека биде така. Ама, аргументите ми се некако тенки. На пример: адвокатот не смее да одбие клиент! Види богати. А ако е презафатен, ако има премногу клиенти, ако едноставно не може физички да постигне да ги застапува сите? Зарем тоа не е сериозно оправдување да го одбие клиентот бидејќи не би можел, заради презафатеност, да му се посвети со сета своја стручност и компетентност? Или мора да прифати се’, дури и по цена да го оштети клиентот? Ако пак, од друга страна, клиентот нема пари, мора ли да прифати да работи pro bono – што би рекле: без пари? Па кој луд тогаш би им плаќал на адвокатите? Сакам да кажам дека често пребрзо изрекуваме судови или едноставно некритички ги превземаме. Мислам дека не постои закон, или правило, или не знам каква професионална етика, барем кај адвокатите, која би можела да ги натера да го сработат тоа што мислат дека не би требало да го сработат, заради какви и да се причини. Поточно, како што историјата бележи примери на своеволно слободно ангажирање, дури и pro bono, на адвокати во редица за нив интересни случаи, сигурно постојат и обратни примери кога адвокат, заради редица причини, морал да одбие потенцијален клиент. Прв пример што ми паѓа на памет е филмуваната сторија со Том Хенкс и Дензел Вашингтон во филмот „Филаделфија“, наводно правен според вистинит настан, што и не е толку битно! Релацијата адвокат-клиент станува „света“, недопирлива, само од мигот на ангажирањето односно потпишувањето на договорот (полномошното). А дотогаш нема сила што може на адвокатот да му наложи да застапува конкретен случај. Освен, се разбира, по службена должност, но тоа е нешто друго!

Друг тоест суштински различен пример е односот лекар-пациент, па ако сакате и фармацевт-пациент. Тука, веќе, станува збор за нешто друго, дури и да ја нема познатата Хипократова заклетва, зашто се работи за човековото здравје, па и живот, што баш и не е случај во секој адвокат-клиент пример. Најмалку пак во конкретниот наш актуелен пример!

ЧИСТА МАГИЈА

За разлика од некои наши „стручњаци“, па и членови на МАНУ, кои фотографијата ја откриваат дури на крајот на дваесеттиот век, а за уметност ја признаваат откако неколку македонски уметници, случајно или намерно, ќе ја вградат во нивните дела, светот безмалу двесте години говори за магијата на фотографијата, не случајно избирајќи го токму тој поим. Зашто, како што првите слики во пештерската предисториска уметност имале пред се’ магиска функција, сосема слично и фотографијата како нова магија се „отворала“ пред очите на човекот, откривајќи му еден сосема нов свет – или подобро: сосема нова димензија на светот – една нова реалност која веќе во мигот на настанувањето станува минато. И не случајно Ансел Адамс, еден од можеби најголемите светски фотографи на дваесеттиот век, вели дека „во фотографијата постои една толку суптилна реалност со што таа постанува пореална од реалноста“! И оваа магична реалност на фотографијата што истата ја прави пореална и од реалноста ќе ја поставам во центарот на едно неодамнешно искуство, мое но и општо, кое што деновиве некако ги разбранува македонските политичко интелектуални духови. А за да на нештата им додадам уште една (магична) димензија, ќе ја парафразирам (и малку ќе ја изменам!) мислата на Беренис Ебот, уште една голема фотографка на дваесеттиот век, која вели дека низ очите на фотографот сегашноста станува – иднина!

прибе(2)

Без каква е да е намера да политизирам, иако мислам дека мојот став –  политички целосно небитен, се разбира – по прашањето јавно сум го искажал, една неодамнешна фотографија објавена на „Плусинфо“ ми стана парадигмачина за магијската сушност на фотографијата. Фотографијата беше објавена на 27 јуни 2017 година, во 08:41 часот и не е потпишана. Односно, барем засега, авторот останува непознат, што не го намалува нејзиното значење. На фотографијата беше прикажан долго очекуваниот германец Прибе, во Охрид, во друштво на една македонска, велат проминентна, актуелна персона. Инаку, информацијата под фотографијата говори за нешто сосема друго, тоест говори дека „министерот за надворешни работи Никола Димитров и вицепремиерот за европски прашања Бујар Османи утрово имаат работен појадок со германскиот експерт Рајнхард Прибе, соопшти МНР“, итн., итн. Ама, на фотографијата го нема ни Никола Дмитров ниту Бујар Османи, туку само Рајнхард Прибе и онаа, велат проминентна, актуелна персона, од сегашниот и минатиот, и предминатиот состав на Македонската академија на науките и уметностите. Што ќе рече дека фотографијата и текстот никако не одат заедно, што е невообичаено за овој портал, бидејќи говорат за две сосема различни работи. Информацијата спомнува едни лица, фотографијата „говори“ за други. Константа е единствено Рајнхард Прибе. Не ги знам новинарските законитости во овој поглед, ако воопшто ги има, ама ваквата комбинација се чини неуспешна, несоодветна, зашто говори за едно а „отсликува“ друго. Или, можеби немале заедничка фотографија на тројцата спомнати во информацијата? Па зошто тогаш воопшто ни ја дале токму таа фотографија? Дали самата „сцена“ – Прибе и онаа актуелна персона – го  предизвикала фотографот, му се чинела поважна (како информација, како став, како претскажување?) и ја понудил како визуелна илустрација на информацијата? Не знам, можеби. А можеби и уредникот ја прочитал таа негова намера и се согласил токму со таа фотографија да ја визуелизира информацијата?

Од друга страна, подеднакво битно е како истата фотографија, па и информацијата, ја примиле оние на кои им била наменета: читателите. (Иако мислам дека нејзината намена била повеќекратна!). Дали, прво, се чуделе зошто од фотографијата отсуствуваат двајца од тројцата спомнати во информацијата? А се јавува некое трето лице, па нека е и академик, кое нема никаква врска со информацијата, па ни со Прибе? Или – има? И каква? И колкумина успеале точно да ја „прочитаат“ фотографијата односно минатиот миг да го престорат / преточат во блиска извесна иднина? И да му честитаат, дури и пост фестум, на фотографот? Којзнае какви се’ приказни и непознаници се вртеле низ главите на читателите!

Но сето тоа, да речеме, не е ни битно. Битна е моќта на фотографијата да визуелизира, а во случајов и да предвиди, настан со голема политичка важност што ќе ги разбранува духовите во македонската јавност. Или, поточно, објективот на фотоапаратот го регистрирал она што му било наредено од раката на фотографот, кој пак реагирал визионерски, гледал со некое „трето око“, ги „прејудицирал“ настаните што ќе следат неколку дена по настанувањето на фотографијата! Што ќе рече дека фотографијата навистина станала пореална од реалноста бидејќи навестувала некоја (тогаш непозната, дури невозможна) иднина, случката регистрирана со посредството на фотографот во миг се трансформирала во извесно утре. Тоа минато денес е наша (претскажана) реалност која што, многумина ќе речат оправдано, предизвикува остри јавни реакции.

ВРЕМЕ ЗА НОРМАЛНИТЕ

Пред два дена, сосема случајно, сретнав еден од некогашните проминентни, незаобиколни директори во културата, сега во пензија, а не сум го видел безмалу десет години. Уште на времето имав впечаток дека замина премногу тивко, некако незадоволно, дури луто. И го прашав. Вели – да, ама додава и дека се (по)чувствува(л) – глуп! Што за мене не е некоја новост. Така се чувствувам веќе десет години, па и подолго. Добро е да ја споделиш глупоста со некого!

Ама сега ја читам и Костова во „Фокус“ – и таа не е далеку од тоа чувство, само што истото го именува како „грешност“: во проценките, во претпоставките, во предлозите. Може и така, веројатно помалку боли. Иако не треба, односно не смее да боли – ни „глупоста“ ниту пак „грешноста“ – зашто мислам дека ние во тоа немаме лична вина. Тоа е состојба без вина, особено лична. Или ако ја имаме, таа е незначителна. Говорам во прво лице множина зашто мислам дека споделувам чувства на многумина, да не речам на мнозинството нормални луѓе во државава, на кои изминатава деценија им помина како ноќна мора која што, за чудо, никако да престане. Ние едноставно не сме можеле да предвидиме дека во Македонија ќе се случуваат такви катаклизмички процеси, дека простаци и провинцијалци ќе ја окупираат државата, дека моралот и етиката ќе бидат тоалетна хартија а професионализмот монета за поткусурување. Тоа, едноставно, не сме можеле да го предвидиме, уште помалку да го знаеме, и заради тоа не сме можеле навреме да се престроиме „внатре“ во главите, да го побараме оној суптилен прекинувач – ако го имаме – со кој што се префрлувате од наизменична на еднонасочна енергија. Можеби сме мислеле и дека сепак живееме во Европа а не во нејзиното слепо црево, дека сме достигнале / постигнале некаква мериторна демократска традиција и зрелост, дека с(м)е изградил(е) некаков систем на вредности, механизми на почитување и слични будалаштини што ни се удираа од глава изминативе години. Или, како можевме да знаеме дека битанги со просек 6,2 на провинциски факултети ќе изградат таков хохшатплерски систем во кој што и цела Македонска академија на науките и уметностите ќе се реди да чека потпис на неговата магистерска теза! И дека сите тие „академици“ ќе си ги сошијат устите како оние кутри бегалци на македонската граница – тие од мака, а нашиве од бес и алчност – само за да случајно, во сон, не отворат уста и кажат нешто лошо за Пастирот. И дека ете, сега, токму еден од тие кој целиот, колкав што е’, се вгради во тој хохшатплерски систем, баш тој ќе ни ја разрешува кризата!

Човек во животот едноставно не тргнува од такви извртени премиси, од  најлошите, дури невозможните претпоставки дека битангата станува политичар, дури и државна власт, дека незнајковците директоруваат, дури добиваат и докторски титули, дека хаосот може да биде ред, дека криминалот може да се престори закон. Така не не’ учеле и воспитувале и можеби заради тоа се чувствуваме глупо? Или пак проблемот е што сонот, или јавето – што е што веќе никој не може да разликува додека болнион вреска во Охрид – упорно продолжува, па истите протуви, ете, велат, се главни конкуренти за нови функции. Во скопското јавно обвинителство ќе шефувале истите оние кои и до вчера апсеа и кроеа обвиненија според наредбите на криминалната банда, во судството се’ уште седат истите судии бараби, директорските фотелји се окупирани од иста полуписмена багра која што само се пресоблекува според новите „стандарди“, системот е целосно блокиран од „законите“ на злосторничкото здружение и нивните јатаци во државните органи, нивните „проекти“ течат како ништо да не се случило. Мислиме дека тие самите ќе се повлечат? Самите ќе се откажат? Па да беа свесни за својата неспособност и кримогеност, тоа ќе го направеа уште пред десет години!

Велиме: не сакаме да бидеме како нив. Да, ама ќе дојде ли времето за нормалните?

ЗВРЛЕВИЗАМ

Имав одредена дилема за насловот. Можеше да биде и трилема, ама сепак се задржав само на две персони и катастрофалниот происход од нивното узурпирање на демократскиот македонски простор, секој во својата област: Зврлевски и Канческа Милевска. Што ќе рече, можеше да биде и „канчевизам“, зашто нејзините резилтати (од резил, да нема недоразбирања!) се многу блиски до резилтатите на другата персона, оној како излезен од цртан филм. А сепак, тој превагна, зашто неговата должност беше да ја штити правдата, правото, демократијата … а не – власта, која и да е’. За разлика од тоа, овој ја растури, ја разнебити, ја урниса, ја избрука, ја фрли на буниште, или во Вардар. Правдата, мислам, и правото. Канческа требаше само да ја разнебити културата и тоа успешно го направи, ама сепак во споредбата култура vs правда некако правдата ми натежнува на терезијата. (Инаку, во трилемата ми беше вклучен и ТодорОФФ како неприкосновен експерт за смрт. И не ме пишмани последната случка со него,  како божем некаква жал или не дај боже пиетет, туку областа на неговата „експертиза“ сепак остана некако затворена, со тук-таму провеви правени од малкумина еминентни и пред се’ смели лекари – од типот на Пановски, Ставриќ и неколкумина други – а на кои им дојде преку глава дилетантизмот на персоната и неговите тодоровисти).

Затоа, сепак – зврлевизам, како второ (по груевизмот) зло што ќе остане запаметено во колективната меморија на овие простори. И не случајно премиерот Заев  – како тоа денес убаво звучи! – веќе во првата реченица по изборот на новата влада го посочи токму тоа зло и побара оставка токму од Зврлевски, тој трагикомичен лик на македонската сегашност кој ќе влезе во нашата црна историја.  Зашто, паралелно со груевизмот, односно како негов типичен производ, и происход, го гледавме инсталирањето и на зврлевизмот како збирен поим на однесувањето (не само) во македонскиот правен систем. Го гледаме и сега, се’ уште, иако веќе на издишување. Или, ако сакате, зврлевизмот е речиси идентичен со груевизмот, само со малку потесен опфат. Нема да биде лесно да се порази и да се исчистат сите негови рецидиви. Ви текнува на „историското“ гостување на ова човече во „Топ тема“? Сте виделе скоро таков перфиден лик, премачкан со сите бои, лаже а отвори уста, говори за правото и правдата како да си ги донел од дома, не’ убедува дека тоа што сме го слушнале – не сме го слушнале, тоа што го гледаме – не го гледаме? Такво нешто има само во цртани. Но и сите оние ликови околу него, почнувајќи од онаа Гешковска, па другана, некоја Вилма или како веќе се вика. Тие станаа олицетворение на копиите на злото, прва замена на ликот на главниот дпмнеовски монструм, негова лева и десна инквизициска рака. Сега, се’ уште, веројатно не знаеме колку семејства унесреќија овие неранимајковци, колку невини луѓе лежат по затворите, со какви се’ фашизоидни методи се служеле и што се’ кријат нивните фиоки и зандани. Па ене го новинарот Божиновски, нека е и црн ѓавол, ама го фрлија во зандана и го заборавија!

Можеби затоа и оној Зврлевски не одговара на повикот на премиерот? Му треба уште некој ден, да уништи, да сокрие, да манипулира? Ама кај ќе бега, што ќе крие, кога не може да ги сокрие луѓето по затворите? Или оние кои успеаја да излезат од таму? На пример Кежаровски, чиј што случај уште го шетаат по судовите? Човекот одлежа повеќе од две години заради еден текст, а силеџиине и убијцине во обид од 27 април ги пуштија – со условна осуда! Правдата можеби, по дефиниција, е достижна, некаде. Ама не и тука, или барем – не беше. Не беше зашто овие зврлевистички гниди ја држеа како во менгеме. Не смееше да писне, пустата!

Е сега, имаше донекаде логика неодамнешната порака на г-дин Тортевски кога велеше „оставете ги Зврлевски и Гешковска сами да се удават во злосторничкото здружение“. Ама не, овие ликови се покажаа форматни злосторници, тврдокорни, силен плевел. За нив се потребни посебни мерки, и хемија и физика! Јасно е дека еден режим од размерите на груевизмот мора да има такви слуги како Зврлевски и компанија. Ама овие станаа негов амблем, заштитно лице, прва виолина. И по нивен углед беше понатаму устроена целата државна управа. Затоа, зврлевизмот не живее само во ОЈО или како ли се вика нивното дувло. Тој е во сите кабинети, во сите институции. Сите се – Зврлевски!

Инаку, говорејќи за дувлата, вчера имав можност, со новиот министер за култура Алаѓозовски и неколкумина други да влезам во (не)културното дувло на Канческа Милевска. И – дувло е дувло, само што ова очигледно е женско или лисичје дувло, како сакате, со нагласено силна кич нота. Како впрочем и таа која што пребиваше во него. Ама сепак, културното дувло, дури и кога е некултурно и кич, има некоја поблага, посмирена атмосфера, можеби заради сликите (инаку жив очај, со мали исклучоци!) испозакачени по ѕидовите. И сега, се обидувам да замислам како ли изгледа дупката на Зврлевски? Со справи за мачење, со лисици по масите, со слики на газдата по ѕидовите, тврдокорни знамиња и други инсигнии. Којзнае, не ни сакам да го видам. Ама сакам да го видам Зврлевски и зврлевистите таму каде што испратија толку многу луѓе!

РЕЛАТИВНА ДРЖАВА

или

ЏГАН (11)

Држава која што може да релативизира се’ не е држава. Таа е – релативна држава. Држава која што умее, дозволува и може да релативизира упад во највисокиот законодавен дом тоест во храмот на демократијата не е држава. Држава која што ќе карактеризира таков упад како нарушување на јавниот ред и мир, а упадот „вришти“ со јасни и докажливи назнаки дека станува збор за организиран параполициски пуч, не е држава. Држава која што селективно приведува само дел од извршителите, а особено не и инспираторите и организаторите на најголемото можно злосторство односно велепредавство  на државата – не е држава. Држава пак која што таквите криминалци и силеџии кои цел свет во живо ги гледаше како дивеат во законодавниот дом (ќе) ги суди со квалификација „учество во толпа“, а овие ќе се покајат и ќе бидат само условно казнети – не е држава. Држава што на таков начин дозволува насилие врз легално и легитимно избрани народни пратеници, а во крајна консеквенца, со таквото делување поттикнува и однапред аминува и идни насилија, е само релативна држава! И кога во таква релативна држава, во и околу тој пуч се муваат и странски разузнавачи и никој за тоа не одговара, тогаш таа релативна држава е и меѓународно релативна држава!!!

Но, во оваа (меѓународно) релативна држава случајот со насилниот упад во Собранието на РМ – инаку од сите нормални луѓе сосема логично согледан и означен како јасен обид и за отворено елиминирање на дел од парламентарното мнозинство – беше само црешата врз шлагот на десетгодишната отровна торта подготвувана од шефовите на  „најпатриотската“ (не)македонска партија и нејзината врхушка. Судот вчера само стави уште една црешка, од оние темнине, охридскине, за да личи подобро! И така и треба(ше) да биде, ќе беше чудно да излезеше поинаку: две црешки на „богатиот“ бел шлаг како знак на целосна релативизација на сите нешта, дури и на животот по себе. А што е најлошо, не сум сигурен дека можело, па и требало поинаку? Зашто, да поминевте сабајлето кога им се  „судеше“ на „примерните“ силеџии кои разулавено тепаа во Собранието, ќе видевте пред судот една шака јада со знамиња во нивна поддршка. Но не и илјадници, па и десетици илјади нерелативни граѓани кои би барале ригорозни казни за криминалциве. Не, такви македонци – немаше. Е па што тогаш сакаме? Држава, идентитет, нација, меѓународно признавање …?

Што побргу (си) го признаеме фактот дека (се’ уште) живееме во релативна држава, толку побргу и полесно ќе тргнеме напред. Со признанието, пред себе и пред светот, ќе бидеме ослободени од нормалните „национални“ чувства за припадност, за државност, за нација, за идентитет … зашто во релативна држава од тоа ништо нема, ништо не остана. Токму како кај нас. Од тоа има само мафија во развластување, но се’ уште со силни врски и цврсто ушанчени клиенти. На сите линии и во сите битни релативнодржавни сегменти! Зашто само така може да функционира релативната држава. Никако поинаку. Секој обид за воведување ред и демократичност, поредок и смисла во делувањето е осуден на пропаст. За критериуми и вредности веќе долго никој не говори, моралот и цивилизациските стандарди се одамна напуштени категории.

Релативната држава се храни самата од себеси. Како автоимуна болест. Или уште полошо, како – канцер! Се разјадува, го гризе, го партали сопственото ткиво кое што се обидува да манифестира некакво друго, можеби конструктивно и здраво однесување. Релативната држава тоа не го дозволува. Заради тоа за таквите држави нема лек, освен еден. Расипаното ткиво, црвливото месо мора да се отстрани. Хирушки. Зафатот не смее да се ограничи само на заболеното ткиво туку мора да оди подлабоко и пошироко зашто болеста го зафаќа и невидливото, и немерливото. Сите муабети за некакво помирување, за некаков нереваншизам и дијалог со канцерогениот џган се празни муабети, лажни надежи. И токму тие ја хранат релативната држава!

УА ШВЕРЦЕРИ

или

ЏГАН (10)

Без намера да фаќам страна за „скандалот Нетфликс“ на овогодишниот Филмски фестивал во Кан, француската публика, критиката, филмскиот бизнис, а богами и голем дел од филмските професионалци – од Алмодовар како претседател на жирито па натаму – покажаа како (треба да) се реагира на вистински начин за сериозни (не)културни и (не)уметнички прашања: со напуштање на проекции, со свиркање, со извици „уа“ и слично.

И речиси истиот ден и македонската култура, поточно Македонската филхармонија, покажа како ние реагираме дури и на потешки и помалку контроверзни проблеми: на Груевски, скришно, шверцерски му доделија некаква плакета, награда ли, што ли, за особен придонес во македонската култура и уметност! На најголемиот злосторник (не само) во оваа област, на понижувачот, уназадувачот, исмејувачот, кочничарот на македонската култура и уметност тие му доделуваат плакета за – особен придонес! И го шетаа низ новиот објект не баре тој со негови пари го финансирал, неморално го наместија и големиот диригент да му објаснува таму нешто на еден шарлатан, па и ги сликаа заедно … Сосе онаа Елизабет како негова десна и лева рака во сите културни злосторства во оваа држава во изминатава деценија. Во услови на само неколку дена до нова влада, со познат мандатар, кога бившата министерка за некултура не е ништо друго туку само обичен граѓанин и дунстер токму за областа што ја урнисуваше десет години, а шарлатанот само осомничен криминалец и се’ уште претседател на најкриминалната партија во современата македонска историја! Да се соберат и последните ловорики, колку и да се незаслужени?

Е тоа се разликите во разбирањата и однесувањата на културите, тоа се впрочем и разликите во разбирањата на моралот, на етиката, на професионализмот … при што во еден случај гледате традиција на изградени културни стандарди, критериуми и однесување, еден цивилизиран, критичен, достоинствен начин на изразувањето на легитимниот став во интерес на сопствената култура, а во другиот, нашиот, ве удира в лице кукавички, џгановски, простачки менталитет негуван низ годиниве токму од главните протагонисти. Се разбира, се заборави дека тој објект се градеше безмалу десет години проследени со секакви идиотлуци и смејурии и дека неговата изградба се влечкаше токму заради волјата на тоа умислено диктаторче шарлатанче кого сега го наградуваат. А впрочем, ако тој е толку заслужен, ако тој е вистинскиот кој треба да биде награден, зошто тоа не го сторија вечерта на самото отворање на објектот, па на „заслужниот“ да му се поклонат и ракоплескаат и другите присутни? Туку одбраа ваков кукавички и во суштина подмолен начин? Само што и тие, македонските партиски филхармоничари, заедно со шарлатанот и неговата десна и лева инквизициска рака во културата не разбираат – а впрочем толку им е и капацитетот – дека таквиот шверцерски чин на наградување, таквото подло и во основа скришно (иако пред неколку новинари!) „славење“ е само уште поголемо понижување и на наградениот и на тие што го наградувале. Но, впрочем, тоа е тој македонски културен клиентелистички џган создаден и негуван во изминатава деценија, дресиран да гледа и слуша само партиски и праволиниски, да коленичи и ведне глава пред измислени и / или самопрогласени локални величини. Но тоа да ти бил само првиот чин во претставата!

Во вториот чин, за резилот на шверцериве да биде поголем, се покажа дека на свеченото отворање не бил ни поканет мандатарот на новата влада, ниту некој од раководството од новото парламентарно мнозинство, потврдувајќи ги сомнежите дека тоа всушност бил само уште еден – за среќа последен – партиски џгановски собир во државен објект изграден со наши пари.  Инквизиторката Елизабет за ова со мудар одговор: билетите биле на време пуштени во продажба и секој можел да си купи, ако сакал. Не кажа како онаа багра, од Хорхета па надаље, успеа да „си купти“ билети во ист ред, еден до друг? Ги легитимираа на билетарницата, им земаа отисоци на прсти за да ги сместат еден до друг? Но, „славната“ ни Елизабет не кажа ни дали и таа и шарлатанон самите си ги купиле билетите. Не кажа ниту како од почетните 6 милиони евра во далечната 2009 година цената на објектот порасна на фантастични 39 милиони евра!? Добро, има време кога ќе зборува!

И, се разбира, третиот чин – маестралниот завршеток на скандалозната партиска журка – всушност бил самиот почеток на партискиот концерт, со доцнење од триесет минути за да стигне шарлатанот. И го чекале сите, од Ашкенази, преку Трпчевски, до целиот оркестар, станувајќи така соучесници во најсрамниот настан во македонската култура. А шарлатанот бил пречекан со аплауз од неговите партиски пајташи! Браво!!!

А инаку, да имавме сериозна и „писмена“ културна јавност, да имавме и достоинствени филхармоничари и солисти, тие сето ова ќе го проследеа со исвиркување на овој џган на свеченото отворање на новиот објект на Македонската филхармонија! И ќе си станеа и заминеа – дома. Ќе му дадеа  на знаење на шарлатанот и неговата клика дека таквото клиентелистичко партиско однесување е веќе минато – и тоа нивно, не и наше – а ако тие сакаат и понатаму да си го негуваат, нека одат и нека си држат концерти во нивното партиско седиште. Додека можат, додека го имаат! Ама тоа, се разбира, не се случи. Иако тоа требаше да им се случува нон-стоп, не само на партискиве симфоничари, туку и на отворањето на изложбите, во театрите, на разноразните промоции на нивните пулени писатели итн. Не дека и тогаш ќе разбереа кои се и какви се, ама македонската култура ќе си запишеше еден голем цивилизациски плус. Впрочем, затоа и остануваме провинциска клиентелистичка квазикултура без елементарен морал и професионалност.

ДЕРАТИЗАЦИЈА

или

ЏГАН (9)

Неколку наслови ми се мотаа низ глава – на пример: време за оставки, заминување и слично – како поблага или покултурна варијанта на единствениот можен и во суштина најточен збор: дератизација! Зашто претстојниот процес треба да биде токму тоа – темелно и масовно чистење на македонскиот духовен простор од намножените стаорци. Бубашвабите и другите гадинки ќе избегаат самите, ама стаорците мора да се дератизираат! И тие, стаорците, додуша, бегаат од човечкото присуство и светлината, особено демократската, ама се поиздржливи, па и прилагодливи. Некои самите ќе избегаат, како и што почнаа, мислејќи дека со тоа си прават услуга, дека покажуваат некаква доблест, помирливост или разум. Не е тоа ни доблест, уште помалку разум. Зашто ниту ги имале, ни пак ги имат. И тоа се само чисти пресметани потези, селски марифети, замачкување со краткотраен ефект. Иако, секако, подобро звучи зборот оставка отколку заминување низ општествениот процес на дератизација! Изгледа на тоа се надеваат?!

Еднаш, неодамна, го спомнав, односно го цитирав и зборот „денацификација“, ама мислам дека за овие и тое е епитет односно комплимент. Зашто, дури и кај нацистите, особено кај командниот кадар,  имало некаква чест, уважување, професионализам, некаков чуден војнички односно партиски морал. Шпер, на пример, е еден од таквите. Имало и други, се разбира. Дури и еден Гебелс имал доблест да си го одземе животот, заедно со целото семејство! Кај нашава багра не може да стане збор за такви нешта. Затоа и мислам дека зборот дератизација е најсоодветен за нив.

Зашто, не може да не се согласиме, а тоа многу пати и сме го потенцирале, со ставот на Геровски кој вели „категорично реков дека за распадот на медиумската империја не ги обвинувам газдите, а менаџерите не се повеќе виновни од уредниците и новинарите во некогаш најуспешните дневни весници …“[1]. Зашто, во крајна линија, сите гнасотии, лаги, спинови и тотални измислици лиферувани годиниве низ македонските печатени и електронски медиуми не беа дело (само) на газдите и менаџерите туку на – новинарите! Таа логика е единствената прифатлива (и применлива) логика за сите области во македонското општествено живеење. Иако, се разбира, треба да се почне со ред, од главата. А таа кај нас ужасно мириса, да не речам смрди. И тука не мислам само на културата, туку и на образованието, науката, здравството … секаде каде што режимот успеа да го инсталира својот џган. Водечките луѓе на македонските институции во културата, и не само во неа, се најодговорните за културната катастрофа што Македонија ја доживува во континуитет цела една деценија. Тие беа пулените, милениците на режимот, тие беа нивниот џган за „културни операции“, тие ги спроведуваа во дело сите небулози на простаците заседнати во министерските и владините кабинети. Затоа денес состојбите во македонската култура се такви какви што ги гледаме, затоа манијаците успеаја да го инсталираат и она чудовишно „Скопје 2014“, затоа сите културни институции наликуваат како јајце на јајце. Расипано, усмрдено, се разбира! И тие се првите кои мораат да ги понесат консеквенците за тоа културно злосторство што ја обезличи, клиентелизираше, партизираше македонската култура. Тие беа директните извршители и наредбодавци од втората линија, тие беа клучната алка во режимското простачко опустошување на државата и пресметување со современоста. И тука, секако, сега ќе се појават редица „олеснителни“ околности, сега ќе започне трката по приклучоци, по врски, по ајхмановско  миење на рацете и правдање со „извршување на наредбите“! И тоа, по правило, е една од очекуваните проблематични алки во цврстиот синџир на одговорност што новата власт треба да го воспостави. Ако попуштат – заради мама и тато, заради тета и бате или некои новокреирани партиски врски – бродот ќе заплови во несакани плитки води. И ќе се насука, на самиот почеток. Но, белки има кој да мисли на тоа?

Но, тезата на Геровски, ако добро сум ја разбрал, не завршува само на „командната одговорност“, зашто и една цела „војска“ секогаш спремни исполнители односно извршители му беа подеднакво на располагање на режимот. Особено т.н. стручен кадар во (не само) културните институции. Ги ословувам како „таканаречени“ зашто сериозни, стручни луѓе и професионалци никако не би се спуштиле на тоа рамниште да слугуваат на насилници, незналици, простаци. А нашиве го правеа токму тоа, цели десет  години. И реализираа „проекти“ непримерени за една сериозна култура, учествуваа во разнебитувањето на институциите, во девастацијата на културното наследство, во малтретирањето на неистомислениците … Оттука, можат ли, смеат ли тие да бидат исклучени од идните процеси на дератизацијата?

[1] Бранко Геровски, Јана фагот, Плусинфо, 16 мај 2017

ПАД(Н)А ВЛАДА

или

ЏГАН (8)

Сигурен сум дека и Бајага со кеиф би го преповторувал рефренот „Шта то пада – пада влада“, и тоа среде плоштадот „Македонија“ (којзнае, можеби и Аце велики ќе му терцира?) и пред стотици илјади нормални граѓани на оваа држава кои имаа дури неверојатно трпение и живци овие речиси две години од објавувањето на прислушуваните разговори кои што го означија почетокот на крајот на оваа арамиска (авторско право на Петар Гошев) политикантска гарнитура. Иако не така голем број, а јас со задоволство си се вбројувам меѓу нив, веруваа дека нивната приказна ќе заврши уште 2008/9, што ќе рече после само година-две, зашто капацитетноста и интелигенцијата не се нешта што можат туку така да се одглумат во повеќегодишен континуитет. Иако овие беа добри глумци, тоа треба да им се признае. Ама сепак кај сите, кај сите до еден, по хоризонтала и вертикала, беше јасно како бел ден со кого си има(в)ме работа. А особено после онаа гнасна епизода со прислушкуваните разговори, кога се разоткри целата скаламерија на арамиите, кога цел божји свет изворно ги слушаше нивните пазарења, ситења, вулгарности, планови …

И повторно, на самиот крај, уште еднаш ги потврдија сите епитети што ги заработуваа  последниве години: превртливост, неодговорност, неотчетност, простотилак, непрофесионалност, кукавичлак, силеџиство … Наизменичната смена на едните карактеристики со другите зависеше од степенот на домашниот опозициски притисок, но и од работата и резултатите на Специјалното јавно обвинителство, а сепак како клучен, на крајот, се покажа странскиот прст кој што конечно, веројатно, ги отвори и последните карти на македонската политичка маса. И покажа на чија страна се асовите! Што пак  повторно говори за карактерот на овие арамии кои по правило се силни пред слабиот, а кукавици пред посилниот. А така особено се однесуваа последниве две години, урлајќи како нездрави за некакви странски служби и непријателски елементи, за соросоидни заговори и опозициски пучеви, за долги ножеви и бојкот на меѓународната јавност, за да за два дена, како попчиња клекнат пред фактите што истата таа меѓународна јавност им ги предочи. Иако само ден-два претходно, сакајќи да ги предухитрат, не се двоумеа – зашто толку им сече умот, се разбира – да тргнат дури и во најпредавничкиот (крвав) поход, оној контра Собранието, контра народните пратеници и нивните животи. (Не ја спомнувам демократијата, зашто таа одамна, уште во 2008 година, беше урнисана). И тоа е епизодата што дефинитивно им ја запечати историската оцена како најцрна, најомразена, најкриминална власт во македонската современа историја. А таму, на таа најтемна историска страница, сосема свесно и своеволно, толку колку што и нему му сече умот – а тоа не е многу, се покажа – им се придружи и (не)човекот кој безмалу два мандати глумеше претседател на држава, а всушност беше само шарлатанска политикантска кукла со која што си играа арамиските челници.

Како и да е’, тој дел од оваа џган црна серија веројатно можеме да го сметаме за завршен. Останува вториот дел – сумирањето на резултатите и жртвите, иако некакви првични претпоставки постојат. Но никој се’ уште не ги знае вистинските димензии на злото, размерите на криминалот и корупцијата. Тоа останува да се види, како врвно изнендаување но и како дополнителен тег на вагата на вината. Инаку, наврапито почна и оној прилично позабавен дел, оној што Геровски го споредува со бегање на бубашвабите во купатило кога ќе им запалите светло. Не знам каде тој видел толку бубашваби или други слични гадинки,  мислам дека не видел, дека само импровизира, зашто кај нас тоа ќе биде невидена масовна хистерија, хаотични колони бегалци кои ќе бараат доволно темно и доволно скришно место од светлините на новото време. А всушност, поставено поинаку, тоа ќе биде само еден нормален процес на враќање на старото, од таму од каде што и дојдоа – од под камењата и низ канализациските цевки, од под закрилата на Мордор (што би рекол Панчиќ) и Ќосето и мракот на вечната омраза кон се’ што е поинакво, слободоумно, демократско. Многумина од нив ќе бидат прилично тромави, здушно здебелени од децениското бесплатно ждрање и оргијање, така што и нема да биде тешко да се приберат и сместат таму каде што им е местото.  Белки оваа држава ја научи лекцијата дека со џган нема муабет?

Некои, веројатно, ќе успеат и да се сокријат, да се маскираат односно мимикрираат на еден или на друг начин. И тој процес започна, уште пред доделувањето на мандатот, прво со бајките за водоносците кои со крвави раце им помагале на нападнатите пратеници, потоа со новинарите  маскирани со капчиња кои исто така, ете, биле таму да помогнат (иако не се знае кому?), па оној лилјак крвопиец кој серит на сите страни, кој дури и не се сеќава што барал во Собранието, веројатно бил по нужда – голема или мала, повторно не памети – и уште едно чудо други кукавици кои немаат ни толку доблест да ја признаат вината. Мала или голема, сеедно. (Она б’лгарчено од спотнатите чувари на името никако да се огласи?). А меѓу сите, еве, веќе истиот миг со објавувањето на рефренот „пада влада“, ранобуднион певец сака да ги предухитри новите власти поднесувајќи си оставки секаде каде што замешал прсти. Веројатно мисли дека тоа предперење на рацете ќе му биде некаква олеснителна околност. Но, белки и тие марифети на џганов ги научивме?

КОЈ КОГО НА ГРБ НОСИ?

или

ЏГАН (7)

Е сега, кога сме веќе кај џган државата, а особено кај онаа „измамничка и субверзивна димензија“ на клиентелата за која што зборуваше Тричковски, некако постојано успева да се камуфлира една особено битна – да не речам најбитна – категорија со благ или дури остар мирис на измама и субверзија, онаа таканаречена македонска „бизнис“ групација како постојана сенка на сите политикантски случувања во државава. Таа групација по правило нема препознатливо лице, иако всушност ги има многу, за секоја прилика по едно, а јавноста знае тоест препознава само неколкумина кои по силата на нештата мораат да се експонираат во даден миг, не дека сакаат туку зашто така им наложуваат или политичките газди или таинствените бизнис интереси што никогаш не спијат. Се разбира, велат дека парите немаат мирис, а бизнис интересите имаат долги прсти и неодгатливи траги, па затоа потенцијалната политичко мафијашка смрдеа на првите не пречи никому, а комплексноста и нетранспарентноста на вторите ги прави безмалу невидливи. Иако, како и во се’ друго, во вака мала земја и уште помала економија, особено кога истата е партиски односно државно диригирана, некои големи тајни баш и нема. Ги има само за оние кои навистина одбиваат со нив да се бават, или едноставно се незаинтересирани (и) за овој лукративно мафијашки локален спорт во кој што за кратко време се прават стотици милиони – евра, се разбира – само ако ги имате вистинските контакти и ако ја знаете точната висина на провизиите, да не речам поткупот!

Затоа, впрочем, често и губиме од вид дека една од основните полуги, ако не и основната односно најбитната, на секоја власт, а особено на корумпиран режим како нашиов, е сплотеноста со т.н. „бизнис“ заедница.

Ние простосмртните разбираме за деталите на „фината“ мрежа на поврзаноста на политикантската мафија со нивната бизнис братија само постфестум, во случаи како со оној „сеат ибица“, или онаа „кутрана“ од МПМ која не можела да си ги доброи парите од месечната плата. И тогаш ги гледаме вистинските димензии на таа братска сплотеност. Ама гледаме и нешто друго: дека воопшто не е точна констатацијата на приватниот сектор односно на бизнис заедницата дека таа ја носи на грб државата односно администрацијата – што грбои ќе имаа, брее?! – туку дека попрво државата, колку и да изгледа имагинарен тој поим, ги носи нив на грб. Зашто, ако само од една откриена зделка „бизнисменот“ инкасира седумнаесет (и со цифра: 17) милиони евра, колку набутал во џебовите од другите неоткриени зделки? Пута единаесет години, колку изнесува тоа? И кого тоа они носат на грб? Какви се тие нивни бизниси што демек „ја држат“ државата? И зошто тогаш постојано ги гледаме како сенки на локалниве арамии, закачени на нивните рамења и упикани во нивните задници? И зошто тогаш ваква фрка околу таа фамозна „ибица“ та мораше да се покрене цел правосуден систем, сите фамилијарни и кумовски врски и ортоми за да го вадат од „службен пат“? Е после – го фатило срце! Е па …

Но тоа е, да речам, „поведрата“ страна на македонската „бизнис“ приказна. Има и друга, онаа кога директно ти брцаат во око, ти лепат шамар, те прават малоумен со нивните божем загрижени изјави за политичката ситуација, за кризата, за ова или она, а всушност гледаш бедни мрсулковци кои здушно навивајќи одвај чекаат да ја вратат старата арамиско политикантска  гарнитура на власт. И не е тоа само оној „инцидент“ со седумстоте илјади евра напикани в шише на кандидатот за генсек на ОН, или онаа гарнитура мали „бизнис“ мажиња со политички амбиции кои пропаднаа ко лански снег, или наградата за животно дело на „бизнисменот“ кој успеа да упропасти цел еден град … И на тие и такви, па и инакви „бизнисмени“ им било сеедно како ќе се разреши кризава, нив не ги интересира „која политичка партија ќе преовладее“, туку важно им било да видат „стабилна економска состојба, за да можеме да продолжиме успешно да работиме“ (sic!). Се разбира, а зошто да не? И впрочем, слушна некој во изминативе години некој од овие актуелниве “бизнисмени“ да се пожали? Да каже збор-два за газењето на човековите права, за апсењето на нивни „проблематични“ колеги, за континуираните кражби на изборите … за оној „црн понеделник“ или за овој „крвав четврток“? (За волја на вистината, имаше еден-двајца, колку за пример, но тое се занемарливи примери). Не, нив тоа не ги интересира, битно е тие да продолжат успешно да работат! И тоа е вистинската вистина, единственото и незаматено огледало за македонската „бизнис“ заедница. Тие беа и се’ уште се главната погонска карика на арамииве, низ нив и преку нив се филтраа сите важни зделки на политичката мафија, преку нив се ограбуваше оваа џган држава. Нив и те како им е важно „која политичка партија ќе преовладее“, зашто бараба најдобро комуницира со бараба. Затоа и „големиве бизнисмени“ седат овде, затоа и не им пречеа сите привилегии што ги добиваа (божем) странските инвеститори. Нашиве добиваа други, поголеми и побитни привилегии – ја имаа цела држава на располагање! И впрочем, тимот што победува не се менува, нели? Или, како што вели Геровски, „зошто да се менува нешто што добро функционира“? Иако знае и Геровски, а и ние, дека од вакви бараби тешко се куртулува, дека такви гниди секогаш го наоѓаат патот до профитот. А знае Геровски, а знаеме и ние, дека неговиот предлог за тоа бомбата овие врло веома би го прифатиле!

И сега, ако човек прави некаква приоритетна листа на вистинската петта колона во џган државава и иако јас во многу наврати на чело ги сместував интелектуалците, културата, МАНУ и други, сепак овие перфидни арамии се неприкосновените првенци. Нивните коруптивни и мафијашки „заслуги“ се мерат со милијарди евра. Сите други се ситни играчи, жива беда, особено културата. Иако, да бидам искрен, подобро човек да припаѓа таму, во културата, отколку меѓу „бизнисмениве“. А згора, мислам дека набргу ќе почнеме да слушаме и локални приказни од типот на Шиндлер и Круп, само во помали димензии, се разбира, приказни за „помошта“ (скриена, се разбира) на некои наши бизнисмени на малтретираниот народ, за некаков нивен (фиктивен, нормално) придонес за демкратизацијата на земјата и слични будалаштини. Па добро, некој можеби и ќе им поверува.

ЏГАН ДРЖАВА

или

ЏГАН (6)

Се разбира дека, како и многумина други, уживам во постапно нараснатиот – да не речам благо еректираниот – дух на македонскиот (не само) интелектуалец не подразбирајќи ја тука чисто етничката припадност, се разбира), оној од типот на „Службен весник“ како едно од најголемите чуда на денешницата[1], или на тезата за „превртените чорапи“[2], па оној во „Странски служби“ или „Саботажа“ итн. Прашање е дали е тоа доволно за опстанокот на духот на државата? Можеби, веројатно. Иако сите овие изблици на македонскиот  (повторно не во етничка смисла!) „хумор и сатира“ се рецентни, што ќе рече со скорешен датум, или барем повеќето. Не постари од две-три години. Што не го гледам како којзнае каков проблем, туку само како констатација.

Но, прашањето е: колку овој нов дух може, или ќе му парира на сиот насобран провинцијализам, неукост, безобразлук, простотилак … како (едни од) главните движечки механизми на оваа џган држава? И колку време ќе треба за тоа? Зашто ние не се преобразивме само во џган политика, онаа што ја гледавме, и слушавме, изминативе години на сите страни, а особено во Парламентот, Владата, институциите на системот, ние – насилно, се разбира – се преоблековме во комплетна џган држава во сите домени и на сите рамништа. Од горе до долу, од Претседател на држава до МАНУ и културните институции, од судството до обвинителството, од забавиштата до универзитетите, па се’ така до оној крвав пир на 27 април што ќе го паметиме како врв на демонстрацијата на крволочните апетити но и силеџиските можности на таа џган држава, на нејзината потчинетост на криминалците од нашите сокаци, на немоќта на умот над силата!

Тој џган дух завладеа со семејствата, училиштата, библиотеките, музеите, науката, естрадата … ја престори државата во интелектуално парампарче каде секоја будала е „компетентна“ да ни соли памет што и како треба да правиме, да гледаме, да слушаме. Од Хорхета горе до онаа Бурческа на Евровизија и оние шарлатанине кои успеаа да се прошетаат до Венеција! Се разбира дека џган политиката беше предводникот во таа насока, се разбира дека токму таа „политика“ што силеџиски завладеа со овој духовен простор беше перјаницата на неписмените антиквизациски орди. Тоа, за жал, секогаш така функционира. И како што генерации и генерации задоени со „духот“ на „Скопје 2014“ ќе си го плаќаат цехот во нивното архитектонско уметничко односно културно (не)знаење, така и многу идни генерации во политиката, образованието, науката, здравството, културата … ќе бидат заложници на духот на оваа џган политика во сите сфери на општествениот живот. И не може, за жал, сето тоа да се измени со некакво магично стапче, уште помалку да го снема само заради тоа што, како што вели Тричковски, „тоа што на простата маса и’ изгледаше грандиозно ќе почне да и’ се открива во сета своја измамничка и субверзивна димензија“! Во политиката – можеби, после оној четврток. И во оној „архитектонски“ и „споменичен“ кич насекаде околу нас. Но на едно пошироко рамниште, да речеме во културата, образованието, науката … тоа „откривање“ нема да оди ни така лесно ниту така брзо. Зашто, за тоа треба време, тоа е – процес. Зашто, ако за создавањето на џган државата требаа единаесет години, за нејзиното развластување, демисионирање, поразување … за целосна дезинфекција од џганскиот дух завладеан во општествово ќе требаат барем дупло години. Како најдобра проценка. А главните битки уште не започнале! И никако нема да бидат лесни зашто џганот е заседнат, залегнат во рововите на сите клучни позиции. И тука не мислам на главните политички места зашто тие се менливи односно ќе се сменат во еден потег, шах-мат. Но останува целиот оној клиентелистички џган систем цврсто вгнезден во шанците ископани од довчерашниот режим, со испреплетени интереси и партиско клиентелистички пипци пуштени и до најодалечните центри на моќ и влијание. Плус дополнително осоколени од одделни најави за нереваншизам, за простување и помирување. Како да можеш со Злото, со Бесчестивиот да се помириш? Иако и тука, во сите пори на системот – во културата, образованието, здравството, науката итн. – де факто веќе е целосно разоткриена сета онаа „измамничка и субверзивна димензија“ на клиентелата за која што зборува Тричковски, тие битки нема да бидат лесни. Но мора да се изведат ефектно, ефикасно и докрај. Без оглед на цената, и жртвите!

[1]Сашо Кокаланов, Фантомот на Операта и последната арија на Хорхе, Призма, 10 мај 2017

[2]Арсим Зеколи, Операција: Превртени чорапи, DW, 11.05.2017